Bài viết / Hàn Băng Bảng xếp hạng tài chính bóng đá Deloitte mùa giải 2024/25, các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh lần đầu tiên trong lịch sử không có mặt trong top 4. Nhưng mặt khác, BIG6 của Ngoại hạng Anh chiếm trọn tất cả các vị trí còn lại trong top 10, vẫn giữ vững ưu thế tập thể mạnh mẽ. Đồng thời, trong top 20 có 9 câu lạc bộ Ngoại hạng Anh, trong top 30 có 15 câu lạc bộ: Ngoại hạng Anh với tư cách là một giải đấu duy nhất đã tạo nên hình thái “ưu thế tập thể”.

Trong top 30 bảng xếp hạng tài chính bóng đá Deloitte, số câu lạc bộ Ngoại hạng Anh vượt qua tổng số của bốn giải đấu lớn châu Âu, phù hợp với khoản đầu tư mùa hè năm ngoái khi Ngoại hạng Anh vượt tổng đầu tư của bốn giải đấu lớn, cũng chứng minh năng lực doanh thu của Ngoại hạng Anh là một “đòn đánh hạ cấp” đối với bốn giải đấu lớn châu Âu. Dưới nguyên tắc phân phối tương đối công bằng của doanh thu truyền hình, Ngoại hạng Anh thông qua việc làm lớn chiếc “bánh” doanh thu đã thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các câu lạc bộ, tạo thành “độc quyền tập thể”. So với truyền thống lệch về các câu lạc bộ lớn của bốn giải đấu lớn châu Âu, mô hình “độc quyền tập thể” của Ngoại hạng Anh sẽ còn có ưu thế lớn hơn trong tương lai. Cơ cấu cạnh tranh giữa bốn câu lạc bộ lớn và 8-10 câu lạc bộ gần lớn của bốn giải đấu lớn châu Âu với Ngoại hạng Anh có thể sẽ kéo dài trong một thời gian khá lâu nữa.

Mô hình phân phối quyết định cấu trúc độc quyền tập thể

Bảng xếp hạng tài chính bóng đá Deloitte mùa giải 2024/25, các câu lạc bộ lớn của bốn giải đấu lớn châu Âu đứng đầu phần lớn nhờ vào khoản thu bất thường từ FIFA Club World Cup. Real Madrid, Bayern Munich và PSG đều tham dự giải này, nhận được khoản thưởng và doanh thu truyền hình rất lớn. Barcelona dù không tham dự nhưng giành được cú ăn ba ở Tây Ban Nha. Vào bán kết Champions League, nhận được tiền thưởng và doanh thu truyền hình cao hơn sau cải cách Champions League, phần nào bù đắp cho việc không có thu nhập từ FIFA Club World Cup.

BIG6 truyền thống Ngoại hạng Anh chỉ có Man City và Chelsea tham dự FIFA Club World Cup, mùa trước Man City chỉ có Community Shield, Champions League dừng bước vòng loại, FIFA Club World Cup dừng ở vòng 16 đội; Chelsea tham dự Europa Conference League chỉ thu được 1/7 doanh thu Champions League, tiền từ FIFA Club World Cup chỉ tính một nửa trong năm tài chính trước. Dù vậy, BIG6 Ngoại hạng Anh vẫn giữ vững vị trí trong top 10 bảng xếp hạng tài chính. Liverpool, Man City, Arsenal và Man United đều là những câu lạc bộ đầu bảng với doanh thu mùa giải khoảng 800 triệu euro, Chelsea dù thấp nhất trong BIG6 vẫn vượt Inter Milan – đội thứ 11 – gần 50 triệu euro.

Do doanh thu truyền hình, đặc biệt là doanh thu phát sóng nước ngoài liên tục tăng cao, trong 9 mùa giải gần đây bảng xếp hạng tài chính Deloitte, BIG6 Ngoại hạng Anh luôn nằm trong top 11, lợi thế độc quyền tập thể ngày càng được củng cố. So với mô hình phân phối thiên về các câu lạc bộ lớn của bốn giải đấu lớn châu Âu, Ngoại hạng Anh kiên trì dựa trên sự bình đẳng, dựa vào thứ hạng giải đấu và số trận phát sóng để thể hiện ưu thế của các câu lạc bộ lớn, khoảng cách giàu nghèo không lớn như ở bốn giải đấu lớn châu Âu. Doanh thu phát sóng trong nước của Ngoại hạng Anh được chia đều 50% cho 20 đội, 25% phân theo thứ hạng giải đấu, mỗi vị trí chênh lệch 4 triệu euro, 25% còn lại phân theo phí phát sóng trận đấu (mỗi trận 950 nghìn euro). Doanh thu phát sóng nước ngoài chỉ có hai cách phân phối: chia đều và phân theo thứ hạng giải đấu, ngoài ra còn có 183 triệu euro doanh thu thương mại được chia đều.

Doanh thu truyền hình giải Ngoại hạng Anh mùa 2024/25 của BIG6 truyền thống, cao nhất là Liverpool (200 triệu euro) và thấp nhất là Tottenham (146 triệu euro), chênh lệch chỉ 54 triệu euro. Đây là trường hợp cực đoan khi Tottenham chỉ đứng thứ 16, nghĩa là khoảng cách giữa đội đứng đầu và đội thứ 16 chỉ là 1,37 lần. Khoảng cách doanh thu truyền hình trong BIG6 truyền thống không lớn, đủ để duy trì sức cạnh tranh kinh tế ở cấp độ các câu lạc bộ lớn. Các đội xuống hạng Ngoại hạng Anh đều có doanh thu truyền hình trên 125 triệu euro, điều này tự nhiên tăng cường đáng kể sức cạnh tranh chung của giải đấu. Nhờ đó Ngoại hạng Anh giành được hợp đồng truyền hình trị giá cao hơn, cùng với thu nhập ngày thi đấu cao hơn do sức cạnh tranh mạnh mẽ hơn quyết định.

Doanh thu truyền hình cao nhất của La Liga là Real Madrid (158 triệu euro), so với Villarreal – đội xếp thứ 6 với doanh thu mùa giải 58 triệu euro – chênh lệch 100 triệu euro, gấp hơn 2,7 lần. So với đội thứ 16 Rayo Vallecano (43 triệu euro) chênh lệch 115 triệu euro, gấp 4 lần! Nguồn thu chủ yếu nghiêng về Real Madrid và Barcelona, không thể tạo ra thế đa đỉnh mạnh. Các đội nhỏ và vừa có doanh thu truyền hình quá thấp và chênh lệch quá lớn, mô hình độc quyền kiểu “độc bá” khó làm lớn chiếc bánh doanh thu toàn giải đấu.

Ưu thế “đi trước” trên thị trường nước ngoài nổi bật

Hợp đồng truyền hình trong nước mới của Ngoại hạng Anh giai đoạn 2025–2029 chỉ tăng 4% so với trước. Cùng kỳ La Liga, Serie A và Bundesliga cũng đều đình trệ, Ligue 1 thậm chí sụp đổ phải do liên đoàn tự tạo nền tảng phát sóng. Nhưng ưu thế “đi trước” lâu năm trong việc khai thác thị trường toàn cầu của Ngoại hạng Anh, cùng mô hình phân phối coi trọng sức cạnh tranh giải đấu hơn so với bốn giải đấu lớn châu Âu, giúp hợp đồng truyền hình nước ngoài của Ngoại hạng Anh vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Hợp đồng truyền hình nước ngoài của Ngoại hạng Anh giai đoạn 2025–2028 tăng 23% so với hợp đồng trước (2,5 tỷ euro/năm), thậm chí vượt doanh thu truyền hình trong nước (2 tỷ euro/năm).

Điều này có nghĩa từ mùa giải này, 20 câu lạc bộ Ngoại hạng Anh mỗi mùa có thể chia tổng cộng hơn 4,5 tỷ euro doanh thu truyền hình, tăng ít nhất 1,25 tỷ euro so với mùa trước. Chỉ riêng khoản này đã đủ để tăng thu nhập trung bình của BIG6 Ngoại hạng Anh mùa này ít nhất 60 triệu euro so với mùa trước. Vì mùa này không có khoản thưởng thêm từ FIFA Club World Cup, việc các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh trở lại top 4 bảng xếp hạng tài chính Deloitte mùa tới là điều không có gì nghi ngờ, đồng thời vị trí của BIG6 Ngoại hạng Anh cũng rất có khả năng sẽ được cải thiện. Dựa trên lợi thế hợp đồng truyền hình mới, BIG6 Ngoại hạng Anh sẽ mạnh mẽ hơn trên bảng xếp hạng tài chính Deloitte trong tương lai.

Ngoại hạng Anh làm lớn chiếc bánh doanh thu toàn giải đấu không chỉ thể hiện ở hợp đồng truyền hình mà còn ở việc phát triển thị trường nước ngoài, đặc biệt là các trận giao hữu mùa hè. Đặc biệt khi có đến một nửa câu lạc bộ do vốn Bắc Mỹ kiểm soát, Ngoại hạng Anh cũng tự nhiên có quyền ưu tiên khai thác thị trường Bắc Mỹ. Mùa hè 2024, các câu lạc bộ Ngoại hạng Anh đi Bắc Mỹ quy tụ năm ông lớn Man City, Man United, Liverpool, Arsenal, Chelsea, cùng các câu lạc bộ nhỏ và vừa như Aston Villa, Bournemouth, Wolves, West Ham, Crystal Palace cũng được hưởng lợi. Thậm chí câu lạc bộ League One là Wrexham cũng có thể thi đấu với Bournemouth và Chelsea để thu về doanh thu thương mại đáng kể.

Ngược lại, việc khai thác thị trường nước ngoài của bốn giải đấu lớn châu Âu chủ yếu là màn độc diễn của các câu lạc bộ lớn. Liên đoàn bóng đá Ý và Tây Ban Nha tổ chức Siêu cúp tại Saudi Arabia, nhưng tiền thù lao do ảnh hưởng của tầm ảnh hưởng các đội tham dự rất khác nhau, thực tế không có lợi cho giá trị thương mại quốc tế của hai giải đấu lớn này. Về bản chất, các giải đấu châu Âu vẫn chưa thoát khỏi mô hình tài nguyên nghiêng về các câu lạc bộ lớn truyền thống. Điều này khiến các câu lạc bộ lớn không chỉ chiếm ưu thế trong doanh thu truyền hình trong nước, mà còn dựa vào sự nghiêng tài nguyên để cơ bản độc quyền quyền tham dự Champions League, nhận tiền thưởng và lợi ích truyền hình Champions League, từ đó mở rộng khoảng cách thu nhập giữa các câu lạc bộ, đồng thời làm giảm sức cạnh tranh chung và ảnh hưởng quốc tế của giải đấu.

Dài lâu như vậy, dựa trên chiến lược làm lớn chiếc bánh doanh thu giải đấu, Ngoại hạng Anh sẽ tiếp tục đẩy thu nhập của các câu lạc bộ lên tầm cao mới, lợi thế “độc quyền tập thể” trên bảng xếp hạng tài chính Deloitte cũng sẽ ngày càng mạnh mẽ và gần như không thể bị đảo ngược.