Giới hạn 10 giây thay người và điều trị ngoài sân - quy tắc mới của FIFA chuyên trị hành vi câu giờ

Tác giả/Hàn Băng Ngày 28 tháng 2, Ủy ban Bóng đá Quốc tế (IFAB) tại Wales đã khai mạc Đại hội thường niên lần thứ 140, phê chuẩn những điều luật mới đã áp dụng thử thành công ở giải MLS. Các quy tắc này giới hạn thời gian cầu thủ chấn thương nằm lại trên sân và lúc rời sân khi bị thay thế, đồng thời áp dụng hình phạt "đếm ngược 5 giây" với các tình huống ném biên và phát bóng lên. Mục tiêu chính là đẩy nhanh nhịp trận đấu và hạn chế khả năng các cầu thủ câu giờ. Những luật lệ mới được thông qua này sẽ chính thức áp dụng từ World Cup mùa hè năm nay.

Trước đây, IFAB từng đưa ra quy định thủ môn không được giữ bóng quá 8 giây, một biện pháp rất hiệu quả để chống câu giờ. Tại đại hội lần này, vấn đề ưu tiên thảo luận vẫn là những quy tắc mới nhằm tăng tốc độ trận đấu. Hai điều luật đã thử nghiệm tại MLS từ 4 năm trước do đó đã được thông qua dễ dàng và sẽ mở rộng ra toàn cầu.

Điều luật thứ nhất "Thay người giới hạn thời gian" quy định: Cầu thủ bị thay ra có 10 giây để rời sân sau khi có biển báo thay người hoặc trọng tài ra hiệu. Nếu vượt quá 10 giây, cầu thủ đó buộc phải rời sân, còn cầu thủ vào sân thay thế phải đợi đến phút tạm dừng tiếp theo sau ít nhất 1 phút mới được vào. Trong 1 phút đó, đội vi phạm sẽ chỉ được thi đấu với 10 người như một hình phạt. Điều luật thứ hai "Điều trị ngoài sân" quy định: Cầu thủ bị thương nằm sân phải nhanh chóng rời sân để chữa trị, và chỉ được phép trở lại sân sau khi trận đấu tiếp tục ít nhất 1 phút. Cả hai luật đều có ngoại lệ: cầu thủ chấn thương và thủ môn không bị giới hạn bởi luật "thay người 10 giây"; cầu thủ bị phạm lỗi nặng, nhận thẻ vàng hoặc chấn thương đầu không bị giới hạn bởi luật "nằm sân tối đa 15 giây".

Hai quy tắc này được thử nghiệm tại MLS vào năm 2024, và đến năm 2025 đã áp dụng tại Cúp Liên đoàn có sự tham gia của giải Mexico. Hiệu quả của hai luật mới trong việc giảm thời gian câu giờ là rất rõ rệt. Số lần tạm dừng trận đấu do cầu thủ chấn thương tại MLS đã giảm 72%, từ trung bình 5-6 lần mỗi trận xuống còn 1,5 lần. Ở mùa giải 2025, tổng cộng 510 trận của MLS có 4346 lần thay người, nhưng chỉ có 12 lần vi phạm luật "thay người giới hạn 10 giây", góp phần đẩy nhanh nhịp độ trận đấu hiệu quả.

Ngôi sao người Uruguay Luis Suárez được xem như "gương mặt đại diện" cho luật "thay người giới hạn 10 giây". Ông từng cố ý đi chậm khi bị thay ra ở những phút cuối trận, khiến Inter Miami vi phạm luật và buộc phải thi đấu thiếu người trong 1 phút tiếp theo. Chỉ 4 ngày sau, ở trận khác, Suárez khi bị thay ra đã gần như chạy nước rút rời sân, cho thấy tác động của luật lệ với ông. Năm 2024, trong trận gặp Montreal FC, Messi bị đá vào đầu gối và nằm lại trên sân khá lâu. Kết quả là sau khi điều trị xong, ông phải đợi thêm 2 phút mới được phép vào sân lại. Camera truyền hình ghi lại cảnh Messi tranh luận với trọng tài thứ tư, rõ ràng lúc đó ông mới biết đến luật mới chưa từng áp dụng ở châu Âu.

Các giải đấu Bắc Mỹ có lịch sử lâu dài trong việc thử nghiệm luật lệ. Ngay từ thập niên 1920, giải bóng đá Mỹ đã áp dụng luật thay người, sớm hơn 30 năm so với việc IFAB chính thức cho phép thay người, và nửa thế kỷ so với World Cup 1970. Luật về việc chuyền về cho thủ môn cũng khởi nguồn từ Bắc Mỹ, được thử nghiệm tại North American Soccer League (NASL) trước khi giải đấu này giải thể năm 1984. Năm 1982, NASL đã bắt đầu rút thẻ đỏ với hành vi ngăn cản cơ hội ghi bàn rõ ràng, trong khi làng bóng đá quốc tế mãi đến 1990 mới phổ biến quy tắc này. Các giải Bắc Mỹ cũng tiên phong in tên sau áo và số trước ngực, sớm hơn rất lâu trước khi điều này trở thành tiêu chuẩn quốc tế.

Năm 1995, IFAB và FIFA đã chọn các giải Bắc Mỹ làm "bãi thử" chính cho các luật lệ mới, thử nghiệm nhiều quy tắc ngày nay nhìn lại có vẻ kỳ lạ. Ví dụ như ném biên bằng chân, tăng hình phạt cho đội liên tục phạm lỗi, và luật đá phạt đền bằng cách rê bóng từ vòng tròn giữa sân. Bắc Mỹ thậm chí từng thử mở rộng khung thành (rộng thêm 1,2m), và áp dụng đồng hồ đếm ngược trong các tình huống tạm dừng. Phần lớn các ý tưởng đó cuối cùng bị bác bỏ, nhưng cũng không ít quy tắc mới được công nhận.

Ngoài luật thay người và điều trị ngoài sân giới hạn thời gian, lần này còn thông qua luật "đếm ngược 5 giây" cho ném biên và phát bóng lên. Nếu trọng tài cho rằng việc ném biên hoặc phát bóng lên tốn quá nhiều thời gian hoặc cố ý trì hoãn, trọng tài có thể kích hoạt "đồng hồ đếm ngược trực quan" 5 giây. Nếu sau khi hết giờ mà trận đấu vẫn chưa được tiếp tục, quyền ném biên sẽ chuyển cho đối phương, còn việc trì hoãn phát bóng lên sẽ bị phạt thành một quả phạt góc. Các luật mới trên sẽ có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm nay, nhưng sẽ được áp dụng sớm tại World Cup mùa hè.

Sau khi các quy tắc mới được triển khai, chắc chắn cảnh cầu thủ thay ra đi chậm rãi tới đường biên hoặc giả vờ nằm sân để câu giờ sẽ ngày càng ít đi. Số lần trận đấu bị gián đoán càng ít thì càng có lợi cho việc nâng cao tính hấp dẫn và cơ hội ghi bàn. Có lẽ nhiều quy tắc thử nghiệm của IFAB vẫn còn mang tính viển vông. Nhưng ít nhất, việc giới hạn thời gian thay người, điều trị ngoài sân, và thực hiện ném biên, phát bóng lên vẫn là những thay đổi hợp lý trên nền tảng luật truyền thống của bóng đá.