Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế quyết định nhà vô địch? Một trận chung kết CAN, 9 tháng "chưa kết thúc"

Tác giả: Hàn Băng Một trận đấu bóng đá thông thường kéo dài 90 phút, nhưng theo một nghĩa nào đó, trận chung kết CAN đầu năm nay đã kéo dài gần 9 tháng. Dù Maroc hay Senegal giành chức vô địch, danh hiệu này không được định đoạt trên sân cỏ, mà nằm trong phán quyết. Đây sẽ là nhà vô địch cấp châu lục thứ hai trong lịch sử bóng đá thế giới được sinh ra từ Tòa án Trọng tài Thể thao, nhà vô địch đầu tiên là chức vô địch CAF Champions League cách đây 7 năm. Rõ ràng, dù lần này ai là người thắng cuộc, kẻ thua cuộc vẫn là toàn bộ nền bóng đá châu Phi.

Ngày 8/10, Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế (CAS) chính thức mở phiên điều trần, xem xét đơn kháng cáo của Senegal đối với nghị quyết của Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF), nghị quyết đã tước danh hiệu vô địch CAN của Senegal. Theo quy định, phán quyết phải được đưa ra trong vòng tối đa 4 tháng sau phiên điều trần, nghĩa là vở kịch cấp châu lục này của bóng đá châu Phi có thể kéo dài đến tận năm sau. Tất nhiên, phán quyết cũng có thể đến nhanh hơn: ví dụ như năm 2020, khi Man City kháng cáo lên CAS về lệnh cấm tham dự cúp châu Âu của UEFA, từ phiên điều trần ngày 8/6 đến phán quyết ngày 13/7 chỉ mất 35 ngày.

Điểm mấu chốt của vở kịch cấp châu lục này là quả phạt đền trong trận chung kết ngày 18/1: sau khi VAR can thiệp ở phút bù giờ thứ 8, Maroc được hưởng phạt đền, huấn luyện viên trưởng đội tuyển Senegal là Cissé đã dẫn một số cầu thủ rời sân trở về phòng thay đồ. Trận đấu tạm dừng 14 phút rồi mới tiếp tục, nhưng tiền vệ Brah Diaz của Maroc đá hỏng quả phạt đền, sang phút thứ 4 của hiệp phụ, Gana Gueye ghi bàn thắng quyết định, giúp Senegal đánh bại Maroc. Ngày hôm sau, Liên đoàn Bóng đá Maroc kháng cáo, yêu cầu xử thua đội tuyển Senegal vì đã tự ý rời sân giữa chừng, đồng thời trao chức vô địch cho Maroc. Ngày 28/1, Ủy ban Kỷ luật CAF bác bỏ đơn kháng cáo với lý do trọng tài chính không tuyên bố Senegal bỏ cuộc ngay trên sân, kết quả trận đấu không thể thay đổi. Liên đoàn Bóng đá Maroc tiếp tục kháng cáo, ngày 17/3, Ủy ban Kháng cáo CAF đã lật lại phán quyết của Ủy ban Kỷ luật, xác định việc đội tuyển Senegal rời sân được coi là bỏ cuộc, Senegal bị xử thua 0-3, và Maroc trở thành nhà vô địch.

Ngày 25/3, Liên đoàn Bóng đá Senegal kháng cáo lên Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế, đồng thời từ chối giao lại cúp vô địch và huy chương vàng cho CAF. Thời điểm đó, trên các nền tảng mạng xã hội lan truyền tin đồn huấn luyện viên trưởng Senegal là Cissé đã cất giữ chiếc cúp tại một căn cứ quân sự của đất nước, nhưng ngay sau đó đã bị bác bỏ. Ngày 28/3, Senegal có trận giao hữu với Peru tại Paris, trước trận đấu đội tuyển Senegal đã phô diễn chiếc cúp ngay trên sân vận động, đó cũng là lần cuối cùng chiếc cúp này xuất hiện trước công chúng.

Chức vô địch CAN vẫn chưa có chủ, nhưng luật bóng đá đã được sửa đổi vì vụ việc tai tiếng này. Vào tháng 4, FIFA công bố luật mới được sửa đổi, quy định rõ trọng tài có thể truất quyền thi đấu bất kỳ cầu thủ nào rời sân để phản đối quyết định, và bất kỳ đội bóng nào rời sân để phản đối quyết định sẽ bị trọng tài xử thua ngay lập tức. CAN mới sẽ diễn ra vào tháng 6 năm sau, nhưng đội bóng nào sẽ tham dự lễ bốc thăm vòng bảng với tư cách nhà đương kim vô địch vẫn còn là một ẩn số.

Trớ trêu thay, vụ tranh chấp chức vô địch cấp châu lục đầu tiên được đưa lên Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế cũng đến từ châu Phi — ngày 31/5/2019, ở trận lượt về chung kết CAF Champions League, phút 59, đội Wydad Casablanca của Maroc ghi bàn gỡ hòa, nhưng trợ lý trọng tài xác định việt vị nên bàn thắng không được công nhận. Do hệ thống VAR gặp trục trặc không thể xem xét lại quyết định, người Maroc phản đối và rời sân. Sau khi trận đấu bị gián đoạn 80 phút, trọng tài chính xác định đội Wydad Casablanca bỏ cuộc, và trao chức vô địch cho đội Espérance de Tunis ở trận chung kết.

Người Maroc lập tức kháng cáo, ngày 15/6 năm đó, Ủy ban điều hành CAF ra quyết định hai đội sẽ đá lại trận lượt về trên sân trung lập, đồng thời yêu cầu đội Espérance de Tunis trả lại cúp vô địch và huy chương vàng. Đội Espérance de Tunis kháng cáo lên CAS, ngày 31/7, CAS lật lại phán quyết đá lại của CAF, yêu cầu CAF đưa vụ việc ra cơ quan kỷ luật để giải quyết. Ngày 7/8, Ủy ban Kỷ luật CAF giữ nguyên phán quyết ban đầu của trọng tài chính về việc đội Wydad Casablanca bỏ cuộc. Ngày 18/9, CAS bác bỏ đơn kháng cáo của người Maroc, đội Espérance de Tunis lần thứ 3, cũng là lần thứ 2 giành chức vô địch CAF Champions League thông qua phán quyết.

Vụ tranh chấp chức vô địch CAF Champions League cách đây 7 năm đã trải qua 3 phán quyết trong hơn 3 tháng và chỉ kết thúc sau khi CAS "xét xử cuối cùng". Lần này, chức vô địch CAN sẽ phải chờ đợi bao lâu? Hai vụ tranh chấp chức vô địch cấp châu lục đều phải nhờ đến sự phán quyết của Tòa án Trọng tài Thể thao Quốc tế, uy tín của bóng đá châu Phi đã bị tổn hại nghiêm trọng, e rằng khó có thể phục hồi trong thời gian ngắn.