Đội tuyển quốc gia cần rà soát toàn diện kế hoạch tương lai: Sau ba trận thua liên tiếp, việc chặn đà rơi là nhiệm vụ hàng đầu.

Phóng viên Trần Vĩnh đưa tin. Trong kỳ nghỉ dài vừa qua, đội tuyển nam Trung Quốc tham dự ASIAD đã giành huy chương bóng đá nam tại ASIAD sau 28 năm chờ đợi. Sau khi giành ngôi á quân U23 châu Á và á quân U17 châu Á, bóng đá Trung Quốc một lần nữa thể hiện sự tiến bộ ở cấp độ bóng đá trẻ. Nhưng ba thất bại liên tiếp của đội tuyển quốc gia tại giải giao hữu, bao gồm trận thua 0-5 trước Palestine, đã gây tổn thất nhất định cho bóng đá Trung Quốc.

Chúng ta hiểu rõ rằng từ sự tiến bộ của bóng đá trẻ đến sự tiến bộ của đội tuyển quốc gia cần một quá trình tương đối dài, và bóng đá Trung Quốc đang đúng trong quá trình leo dốc này. Nhưng với tư cách là biểu tượng cơ bản nhất của nền bóng đá một quốc gia, đội tuyển quốc gia vẫn cần nhận được sự quan tâm ở mức cao nhất từ các phía, đảm bảo đội bóng có thể giữ vững giới hạn dưới, tìm kiếm sự ổn định và nỗ lực chạm tới giới hạn trên.

Vì vậy, sau ba trận thua liên tiếp, liên quan đến công tác xây dựng đội tuyển quốc gia, ngoài việc cấp bách phải chặn đà rơi và phục hồi, càng cần phải có sự rà soát và hoạch định toàn diện.

Trước bốn trận đấu tại Trùng Khánh lần này, đội tuyển quốc gia Trung Quốc đứng thứ 91 thế giới, thứ 13 châu Á. Sau bốn trận, điểm kỹ thuật FIFA của đội tuyển quốc gia bị trừ ròng 12,90 điểm, hiện có 1241,90 điểm, thứ hạng thế giới từ 91 tụt xuống 96, thứ hạng châu Á tụt xuống 15, bị Palestine và Thái Lan vượt qua.

Điểm số của các đội tuyển châu Á xếp sau đội tuyển Trung Quốc như sau: Bahrain xếp thứ 16 châu Á với 1240,30 điểm (kém 1,60 điểm so với đội tuyển Trung Quốc, tương tự dưới đây), Việt Nam thứ 17 với 1231,29 điểm (kém 10,61 điểm), Tajikistan thứ 18 với 1218,88 điểm (kém 23,02 điểm), Kyrgyzstan thứ 19 với 1199,73 điểm (kém 42,17 điểm), Lebanon thứ 20 với 1170,30 điểm (kém 71,60 điểm).

Xét về thứ hạng và cục diện điểm số hiện tại, Bahrain và đội tuyển Trung Quốc có số điểm cực kỳ sát nhau, Việt Nam cũng không chênh lệch nhiều với đội tuyển Trung Quốc. Một khi đội tuyển Trung Quốc thua trận tiếp theo, rất có thể sẽ bị các đối thủ này vượt qua, tụt xuống vị trí thứ 16 hoặc 17 châu Á cũng không bất ngờ. Tương đối mà nói, Tajikistan có khoảng cách điểm lớn hơn với đội tuyển Trung Quốc, không dễ vượt qua đội tuyển Trung Quốc. Còn việc đội tuyển Trung Quốc có rơi xuống sau vị trí thứ 18 hay không, hiện tại khả năng không lớn. Kyrgyzstan hơn đội tuyển Trung Quốc 30 điểm, Lebanon hơn hơn 70 điểm.

Vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á vẫn áp dụng thể thức thi đấu như cũ. Đội tuyển Trung Quốc cần đảm bảo thứ hạng châu Á nằm trong top 18 để nằm trong hai nhóm hạt giống đầu tiên, đồng thời cần đảm bảo góp mặt tại vòng loại cuối cùng dành cho 18 đội (giải đấu này rất có thể cũng là giải thử nghiệm cấp độ đầu tiên của “Giải vô địch các quốc gia châu Á”). AFC có kế hoạch chính thức tổ chức “Giải vô địch các quốc gia châu Á” từ năm 2030, với chu kỳ hai năm một lần, trong đó giải đấu 2032/2033 sẽ gắn với suất dự World Cup. Chỉ có 18 đội tuyển ở cấp độ thứ nhất mới có quyền tranh suất dự World Cup, và đội tuyển Trung Quốc phải đảm bảo lọt vào cấp độ thứ nhất tại giải đấu này. Nhìn tổng thể, dù thứ hạng FIFA không phải yếu tố cốt lõi, nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á cũng như giải đấu “Giải vô địch các quốc gia châu Á” có thể được tổ chức.

Về bản thân đội tuyển Trung Quốc, ba trận thua liên tiếp trước New Zealand, Palestine và Tajikistan lần này cũng là chuỗi thua hiếm thấy trong lịch sử đội tuyển. Vào tháng 6/2013, đội tuyển Trung Quốc cũng từng chịu ba trận thua liên tiếp, thứ hạng thế giới rơi xuống vị trí 109 – thấp nhất lịch sử, nhưng khi đó đội tuyển Trung Quốc đứng thứ 13 châu Á.

Đi kèm với ba trận thua liên tiếp là những tác động khác: Thứ nhất, kế hoạch xây dựng đội tuyển quốc gia bị gián đoạn, việc nâng cao kỹ chiến thuật và đổi mới nhân sự buộc phải nhường chỗ, nhịp độ vốn được sắp xếp theo kế hoạch cũng khó duy trì. Nhiệm vụ cấp thiết nhất hiện nay là nhanh chóng chặn đà rơi. Thứ hai, ban huấn luyện đội tuyển quốc gia phải chịu áp lực dư luận nặng nề, liệu có thể hóa giải áp lực này hay không là điều đáng chú ý. Thứ ba, bầu không khí và tâm lý của toàn đội bị tổn thương nghiêm trọng, việc xây dựng lại bầu không khí nội bộ tốt đẹp, vun đắp lại tâm lý ổn định, đặc biệt là nâng cao tinh thần và sự tự tin của toàn đội đều cần thời gian.

Đối với đội tuyển Trung Quốc, có hai thời điểm để chặn đà rơi và phục hồi: Thứ nhất là ngày thi đấu quốc tế tháng 11. Kế hoạch hiện tại là đội tuyển Trung Quốc sẽ có hai trận giao hữu với Malaysia tại Quảng Châu. Theo thứ hạng FIFA của hai đội, nếu đội tuyển Trung Quốc thắng, số điểm có thể tăng từ 3 đến 4 điểm; nếu hòa sẽ mất điểm; nếu thua sẽ bị trừ kha khá điểm. Tại thời điểm này, đội tuyển Trung Quốc phải đảm bảo không thua, tránh hòa, giành chiến thắng, tốt nhất là cả kết quả lẫn diễn biến trận đấu đều khiến người hâm mộ hài lòng.

Thứ hai là Asian Cup vào tháng 1 năm sau. Các đối thủ ở vòng bảng là Iran (hạng 23 thế giới, hạng 2 châu Á), Syria (hạng 86 thế giới, hạng 12 châu Á) và Kyrgyzstan (hạng 104 thế giới, hạng 19 châu Á). Các đối thủ cùng bảng của đội tuyển Trung Quốc khá mạnh, nhưng với điều kiện đi tiếp tương đối thoáng khi 24 đội chọn 16, vượt qua vòng bảng là mục tiêu tối thiểu. Nếu hoàn thành mục tiêu này, có thể nói đội tuyển Trung Quốc đã chặn đà rơi và phục hồi ở mức độ nhỏ, môi trường dư luận bên ngoài sẽ được cải thiện, áp lực mà ban huấn luyện phải chịu sẽ giảm bớt, và sự tự tin của đội bóng cũng sẽ được phục hồi.

Phải thừa nhận rằng, việc đội tuyển Trung Quốc thiếu vắng lực lượng lần này thực sự gây ảnh hưởng khá lớn, vì trước đó ở hai ngày thi đấu quốc tế, màn trình diễn của đội tuyển Trung Quốc vẫn khá bình thường. Vào ngày thi đấu quốc tế tháng 11, dù đội Olympic có thể sẽ được thành lập, nhưng Chu Thần Kiệt và Trương Ngọc Ninh chắc chắn sẽ trở lại, còn Vương Ngọc Đống và Dương Hy nhiều khả năng cũng sẽ theo đội tuyển Trung Quốc thi đấu.

Đây là nền tảng cốt lõi để đội tuyển Trung Quốc chặn đà rơi, nhưng không thể hoàn toàn trông chờ vào việc bổ sung đội hình. Đối với đội tuyển Trung Quốc, còn nhiều công việc cần được triển khai một cách tỉ mỉ.

Trước hết, cần rà soát và hoạch định lại cơ cấu nhân sự của đội tuyển quốc gia. Từ ngôi á quân U23 châu Á đến tấm huy chương đồng ASIAD, thế hệ sinh năm 2003 và 2005 cần có nhiều vị trí hơn trong đội tuyển quốc gia. Các trụ cột của đội tuyển Trung Quốc tham dự ASIAD lần này gồm Chu Thần Kiệt, Trương Ngọc Ninh, Vương Ngọc Đống, Dương Hy và Hồ Hà Thao, cùng với các cầu thủ luân phiên là Lưu Hạo Phàm và Bái Hợp Lạp Mộc cần trở lại đội tuyển quốc gia. Ngoài ra, Từ Bân ở lứa tuổi 2003 cũng có khả năng lớn sẽ trở lại đội tuyển quốc gia, dù phong độ hiện tại của cậu ấy chưa hoàn toàn bình phục. Đối với các cầu thủ sinh năm 2005, ngoài Vương Ngọc Đống và Dương Hy, Mao Vĩ Kiệt và Khoái Kỷ Văn có thể được triệu tập tùy theo tình hình của đội Olympic. Đội tuyển Trung Quốc cũng cần chọn một trong hai người Lý Hạo và Diêu Hạo Dương để lên đội tuyển quốc gia. Thông thường, Lý Hạo có thể là cầu thủ thường trực của đội tuyển quốc gia, như vậy Diêu Hạo Dương có thể tham gia nhiều trận đấu hơn cho đội Olympic. Đội Olympic vẫn còn Lưu Kỳ Vĩ, một thủ môn có năng lực tốt, vốn là trụ cột của đội tuyển trẻ quốc gia lứa 2005.

Thứ hai, cần xác định lại đội trưởng của đội tuyển quốc gia. Các báo cáo cho thấy đội trưởng của đội tuyển quốc gia trong đợt tập trung lần này là Nhan Tuấn Lăng, Lưu Điện Tọa, Tưởng Quang Thái và Vi Thế Hào. Trong thời gian thi đấu lần này, Nhan Tuấn Lăng và Lưu Điện Tọa đều mắc sai lầm, hơn nữa họ đã lớn tuổi; Tưởng Quang Thái thể hiện ở mức trung bình; còn Vi Thế Hào chủ động nhận thẻ đỏ. Xét đến kết quả trẻ hóa đội tuyển quốc gia, đội tuyển cần thiết phải xác định lại đội trưởng. Người được chọn làm đội trưởng mới cần cân nhắc cả ba thế hệ già, trung, trẻ. Với các lão tướng sinh năm 1995 trở về trước, chỉ cần giữ lại một đội trưởng là đủ. Trương Ngọc Ninh thuộc thế hệ trung gian và Chu Thần Kiệt thuộc thế hệ sinh năm 2000 có tiềm năng trở thành đội trưởng. Trương Ngọc Ninh từng giữ vai trò đội trưởng đội tuyển quốc gia, còn Chu Thần Kiệt đương nhiên cũng là lựa chọn tốt nhất vì tuổi trẻ, vị trí thi đấu, vị thế trụ cột tuyệt đối và phẩm chất đạo đức tốt. Đặc biệt, cả Trương Ngọc Ninh và Chu Thần Kiệt đều tham dự ASIAD và cùng các cầu thủ trẻ bước lên bục trao huy chương ASIAD. Nói cách khác, sau bốn đợt tập trung, tám trận đấu chính thức, đặc biệt là chuỗi ba trận thua gần đây, đội tuyển Trung Quốc phải thể hiện một bộ mặt hoàn toàn mới.

Cuối cùng là mặt kỹ chiến thuật. Bốn trận đấu này đã không phát huy được những đặc điểm kỹ chiến thuật vốn có của đội tuyển Trung Quốc. Thứ nhất, rất khó thực hiện pressing tầm cao hiệu quả; thứ hai, phòng ngự lùi sâu không mang lại hiệu quả tốt và có khá nhiều lỗ hổng; thứ ba, việc chuyển trạng thái từ phòng ngự sang tấn công là khâu kém nhất; cuối cùng, hệ thống 5-4-1 cũng bộc lộ không ít vấn đề.

Nói cách khác, phong cách kỹ chiến thuật mà Thiệu Giai Nhất giỏi đã không được thể hiện trong cả bốn trận đấu này. Trong các trận đấu tiếp theo, việc đảm bảo tính nhất quán của hệ thống chiến thuật là rất quan trọng. Phòng ngự tốt ở khu vực giữa sân và tuyến dưới, ý tưởng chuyển trạng thái từ phòng ngự sang tấn công rõ ràng, cùng với pressing tầm cao cần thiết, cần được thực hiện và kiên trì một cách tuyệt đối.

Vấn đề của đội tuyển Trung Quốc thực ra không chỉ là vấn đề của riêng đội tuyển. Sau ba trận thua liên tiếp, các bên liên quan cũng cần tiến hành rà soát và hoạch định toàn diện về công tác xây dựng đội tuyển.

Trước hết là vấn đề phối hợp giữa các đội tuyển quốc gia các cấp. Về lý thuyết, đội tuyển quốc gia phải là ưu tiên cao nhất, nhưng hiện tại bóng đá Trung Quốc cần tận dụng mọi cơ hội để đạt thành tích tốt nhằm củng cố niềm tin, vì vậy tầm quan trọng của đội tuyển nam ASIAD lần này đã tăng lên đáng kể. Trong bối cảnh đội tuyển quốc gia trẻ hóa, xung đột là không thể tránh khỏi. Sau ASIAD, đội tuyển nam ASIAD không còn duy trì đội hình riêng, nhưng đội Olympic lại sắp được thành lập. Trong số các cầu thủ đủ tuổi của đội Olympic, có người là trụ cột tuyệt đối của đội tuyển quốc gia, có người là cầu thủ luân phiên, có người là mục tiêu đào tạo trọng điểm. Việc dung hòa cả hai vẫn là bài toán khó.

Thứ hai là vấn đề trẻ hóa đội tuyển quốc gia. Trẻ hóa là xu thế tất yếu, đặc biệt trong chuỗi ba trận thua liên tiếp đã bộc lộ việc một số cầu thủ không thể cống hiến hết mình cho đội tuyển quốc gia, hoặc chưa sẵn sàng cống hiến hết mình. Việc triệu tập quá nhiều cầu thủ trẻ, dù mang lại sự mới mẻ và tạo ra hướng phấn đấu cho các tài năng trẻ, nhưng đồng thời cũng khiến đội tuyển quốc gia rơi vào trạng thái bất ổn định. Trong tương lai, đội tuyển quốc gia cần kiên trì trẻ hóa, nhưng bước đi trẻ hóa không nên quá lớn; cơ cấu đội bóng vẫn cần giữ sự ổn định cơ bản. Các cầu thủ được triệu tập ít nhất phải đáp ứng được nhu cầu kỹ chiến thuật cơ bản của đội tuyển. Tiêu chí quan trọng hơn thực chất là mức độ sẵn sàng và mức độ đầu tư. Ví dụ như Vương Thượng Nguyên 33 tuổi, anh ấy là lão tướng, nhưng sự tận tụy và nỗ lực hết mình khiến anh ấy vẫn không thể thiếu đối với đội tuyển quốc gia.