Một trong những điểm khác biệt cơ bản giữa hai hệ thống nằm ở việc ai đảm nhiệm việc tạo ra chiều rộng. Trong sơ đồ có ba trung vệ, vai trò đó luôn thuộc về các hậu vệ cánh.

"Họ đương nhiên phải đảm bảo độ trải ngang của sân, cả trong lẫn ngoài khu vực tấn công lẫn phòng ngự. Điều đó cực kỳ khắc nghiệt. Họ cần đủ chắc chắn trong phòng ngự, đồng thời phải sáng tạo và hiệu quả ở giai đoạn cuối, gần như ở đẳng cấp của một tiền vệ cánh," chuyên gia dữ liệu Flashscore, Marek Kabat, giải thích.

Với bốn hậu vệ, sơ đồ linh hoạt hơn nhiều - chiều rộng có thể đến từ tiền vệ cánh, hậu vệ cánh, hoặc thông qua một hệ thống lai. Đây cũng là phương án ít tốn sức hơn cho các trung vệ.

"Họ không cần phải che chắn quá nhiều khoảng trống bị bỏ ngỏ sau lưng các hậu vệ cánh trong hệ thống ba người, cũng không đòi hỏi thể lực để kèm cặp các tiền vệ cánh. Họ cũng không được kỳ vọng sẽ tham gia phát triển bóng trong quá trình triển khai tấn công," nhà phân tích so sánh.

Theo ông, không có mô hình nào mang bản chất tấn công hay phòng ngự hơn mô hình nào. Tuy nhiên, dữ liệu cho thấy sơ đồ ba hậu vệ thường được các đội bị đánh giá thấp hơn trên giấy tờ hoặc các đội nằm ở nhóm cuối bảng xếp hạng sử dụng nhiều hơn: "Nó mang lại nhiều lợi thế trong việc tạo sự chắc chắn và bảo vệ vòng cấm."

Manchester United đã mang đến một minh chứng tuyệt vời về sự khác biệt giữa hai nguyên tắc này ở mùa giải trước, với sự thay đổi đến từ việc thay tướng. Vào đầu năm dương lịch, Ruben Amorim đã được thay thế bởi Michael Carrick. Trong khi nhà cầm quân người Bồ Đào Nha dựa vào sơ đồ ba trung vệ (3-4-2-1), Carrick đã thay đổi ngay lập tức sau khi nhậm chức và hiện tại dùng sơ đồ 4-2-3-1.

"Amorim thừa hưởng một đội hình không hợp với hệ thống của ông. Chẳng hạn,Bruno Fernandes phải đá như một mắt xích trong cặp tiền vệ lùi sâu thay vì chơi ở vị trí số 10 cao hơn giữa các tuyến, điều đó không thể phát huy được tối đa thế mạnh của anh," Kabat chỉ ra.

Kobbie Mainoo, ngược lại, không đáp ứng được yêu cầu thể chất để cùng lúc đảm nhận cả nhiệm vụ phòng ngự lẫn chuyển trạng thái ở một vị trí, nên cầu thủ này không được ra sân nhiều, theo Kabat. Các hậu vệ biên và Lisandro Martinez cũng không thực sự phù hợp.

"Carrick thành công ở giai đoạn đầu chủ yếu nhờ đưa các học trò trở lại đúng vị trí sở trường và để họ phát huy những điểm mạnh của mình,"ông lý giải. Ngay cả bây giờ, dưới góc nhìn của Kabat, ông vẫn đang loay hoay tìm vai trò lý tưởng cho các cầu thủ, bao gồm cả Patrick Dorgu.

Một khác biệt lớn nữa giữa hai hệ thống này là cách chúng được vận dụng trong từng giải đấu cụ thể. Trong khi phần lớn các đội bóng tại Premier League và LaLiga ưu tiên bốn hậu vệ, thì sơ đồ ba hậu vệ lại xuất hiện phổ biến hơn nhiều ở Serie A và Bundesliga. Ở khu vực Trung Âu (Séc, Slovakia và Ba Lan), hai phương án được sử dụng cân bằng nhau.

"Câu hỏi không nên đặt ra là cách tiếp cận nào tốt hơn hay phổ biến hơn. Mọi thứ phụ thuộc vào mục tiêu huấn luyện viên theo đuổi cũng như những công cụ và con người mà ông có trong tay,"Kabat chia sẻ.

Đặc biệt, các huấn luyện viên Premier League đã đưa sơ đồ phòng ngự lên một tầm cao mới. Pep Guardiola đã làm điều đó trong thời gian dẫn dắt Manchester City, khi dạy cho Josko Gvardiol cách bó vào trung lộ từ vị trí hậu vệ trái, một hệ thống sau đó đã được nhiều người học hỏi.

Bên cạnh đó còn có những cầu thủ lai như David Hancko. Tại Atletico Madrid, anh thi đấu ở trung tâm hàng phòng ngự bốn người, còn khi khoác áo Slovakia, anh chơi bên cánh trái.

"Điều đó xuất phát từ việc đội tuyển quốc gia thiếu chất lượng ở một phần ba cuối sân. NgoàiLukas Haraslinra, không ai duy trì được chất lượng đẳng cấp châu Âu một cách ổn định ở khu vực đó. Hancko vì thế bó vào trong từ cánh trái để chiếm lĩnh khoảng không giữa các tuyến, về cơ bản đá như một số 8, trong khi Haraslín đảm nhận việc kéo giãn chiều ngang. Sự phối hợp này đã mang lại những khoảnh khắc nguy hiểm nhất cho Slovakia, Kabat lý giải.

Cũng không có công thức duy nhất nào để vận hành hàng ba hậu vệ. Nó có thể mang tính tấn công, như cách Xabi Alonso thể hiện tại Leverkusen, hoặc thiên về phòng ngự, như Oliver Glasner đang áp dụng tại Crystal Palace.

"Ông ấy là một ví dụ điển hình cho thấy một hệ thống cứng nhắc hơn có thể tối ưu hóa tiềm năng của đội bóng. Ông đã giành FA Cup, Community Shield và Conference League với hệ thống này. Đội của ông đứng ở khối phòng ngự tầm trung, dựa vào sự chặt chẽ phòng ngự và tạo cơ hội chủ yếu từ những pha phản công nhanh, nhà phân tích nhận định.

Tuy nhiên, Xabi Alonso nói trên hiện lại đang chật vật để áp dụng phương pháp của mình tại Chelsea, dù nó đã rất thành công ở Bayer. The Blues đã phải nhận 13 bàn thua, nhiều nhất tại Premier League.

"Ở Leverkusen, Alonso đã giải quyết bài toán bằng một hệ thống lai. Một bên,Jeremie Frimpong về cơ bản đóng vai trò một tiền vệ cánh và giữ bề ngang ở phần sân đối phương, trong khi bên phía còn lại Alejandro Grimaldo hoạt động giống một hậu vệ trái truyền thống hơn. Tại Chelsea, ông có Palmer và Rogers ở vai trò hai số 10, điều này giúp cả hai cầu thủ được sử dụng hợp lý, nhưng cách bố trí các hậu vệ cánh lại tạo ra những rủi ro phòng ngự," Kabat cảnh báo.