Bóng đá Thanh Đảo Hải Ngưu, lùi một bước có phải trời cao biển rộng?

Phóng viên Trần Vĩnh tường thuật Lịch sử luôn trùng lặp một cách khó hiểu: 13 năm trước, trận đấu quyết định việc Thanh Đảo Hải Ngưu rớt hạng khỏi giải Super League là gặp Bắc Kinh Quốc An; 13 năm sau, Thanh Đảo Hải Ngưu một lần nữa rớt hạng khỏi giải Super League, đội bóng tiễn họ xuống hạng vẫn là Bắc Kinh Quốc An. Ngoài sự trùng hợp về đối thủ, bối cảnh Hải Ngưu rớt hạng cũng vô cùng tương tự: 13 năm trước, bóng đá Trung Quốc sau làn sóng chống tham nhũng và chống cá độ đã bước vào thời đại bóng đá kim tiền; 13 năm sau, sau một đợt chống tham nhũng và cá độ trong làng bóng đá lần nữa, bóng đá chuyên nghiệp tuy không tái hiện thời kỳ kim tiền, nhưng giải Super League liên tục sôi động, cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Chấn thương dồn dập của các ngoại binh là nguyên nhân trực tiếp khiến Hải Ngưu rớt hạng năm nay, nhưng nguyên nhân gốc rễ lại là tình hình tài chính của câu lạc bộ đã không đủ để duy trì sự phát triển ổn định tại giải Super League. Trong quá trình chinh chiến ở giải Super League từ 2023 đến 2026, nhà đầu tư Kiều Vỹ Quang luôn tìm cách cải cách cổ phần, nhưng cuối cùng vẫn không thành công.

Từ góc độ này, dù Hải Ngưu rớt hạng khỏi giải Super League, nhưng xét đến việc chi phí đầu tư ở giải hạng Nhất thấp hơn nhiều so với giải Super League, có lẽ sẽ giúp ích cho sự phát triển lành mạnh của câu lạc bộ. Chỉ có điều, đối với Kiều Vỹ Quang, người đã kiên trì suốt 22 năm, quá trình này rốt cuộc vẫn đầy cay đắng và đau khổ.

22 năm trước, Kiều Vỹ Quang, ở tuổi 34, tiếp quản câu lạc bộ bóng đá Thanh Đảo Hải Ngưu; đến nay, ông đã trở thành nhà đầu tư kiên trì lâu nhất trong số các câu lạc bộ hiện hữu của bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc. Dù nhìn rộng ra toàn bộ lịch sử bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc, ông cũng là một trong những nhà đầu tư có thời gian gắn bó lâu nhất.

Số phận của Thanh Đảo Hải Ngưu giống như một bức tranh phản ánh bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc: Sau khi cải cách chuyên nghiệp hóa bóng đá Trung Quốc, làn sóng đầu tư đầu tiên đến từ ngành công nghiệp thuốc lá, các câu lạc bộ được đầu tư hoặc tài trợ trực tiếp có Hồng Tháp, Di Trung, Tương Quân, Ngũ Ngưu, Lam Sư và Hồng Kim Long, trong đó tiền thân của Thanh Đảo Hải Ngưu là Thanh Đảo Di Trung từng giành chức vô địch Cúp FA. Bước sang thế kỷ mới, ngành thuốc lá dần rút lui, cộng với những nguyên nhân khác, giải Giáp A đã đi đến bước đường cùng; dù được đổi tên thành Super League, nhưng xu hướng đi xuống của toàn bộ giải đấu lúc bấy giờ rất rõ rệt.

Khác với các nhà đầu tư tư nhân khác, Kiều Vỹ Quang và tập đoàn Trung Năng của ông không có thực lực quá hùng hậu; cũng chính trong bối cảnh Thanh Đảo Di Trung rút lui và giải đấu chuyên nghiệp bắt đầu thắt chặt, ông tiếp quản Thanh Đảo Hải Ngưu, và từ 2005 đến 2013, đội bóng (thời đó có tên Thanh Đảo Trung Năng) đã trụ lại giải Super League suốt 8 năm.

Nếu nói việc Kiều Vỹ Quang tiếp quản Hải Ngưu bắt đầu từ lần suy thoái đầu tiên của bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc, thì lần rớt hạng trước đó của Hải Ngưu lại bắt nguồn từ làn sóng bùng nổ thứ hai của bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc, đó chính là thời đại bóng đá kim tiền khởi đầu năm 2012, đạt đỉnh từ 2015 đến 2018. Khi đó, với giải Super League, số tiền đầu tư 1 tỷ nhân dân tệ rất có thể vẫn phải vật lộn ở ranh giới trụ hạng, ví dụ như Hà Nam Kiến Nghiệp (nay là Câu lạc bộ bóng đá Hà Nam) thời bấy giờ. Năm 2016, Hải Ngưu lại rớt xuống giải hạng Nhì, đúng thời điểm bóng đá kim tiền nóng bỏng nhất.

Khi bóng đá kim tiền sụp đổ, bóng đá Trung Quốc bắt đầu thắt chặt, hết câu lạc bộ này đến câu lạc bộ khác chọn rút lui; Kiều Vỹ Quang quả quyết nắm bắt cơ hội, mùa giải 2021 thăng hạng từ giải hạng Nhì lên giải hạng Nhất, mùa giải 2022 thăng hạng từ giải hạng Nhất lên giải Super League. Khoảnh khắc trở lại giải Super League, Kiều Vỹ Quang đã kiên trì bám trụ với giải đấu chuyên nghiệp Trung Quốc suốt 18 năm; sự kiên trì của ông nhận được sự đánh giá cao từ giới bóng đá Trung Quốc.

Khi Hải Ngưu quay trở lại giải Super League, bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc cũng bắt đầu con đường phục hồi: Mùa giải 2023 hoàn toàn trở lại sân nhà - sân khách, mùa giải 2024 giải đấu bắt đầu trở nên sôi động, mùa giải 2025 lượng khán giả đến sân của giải Super League tăng vọt 32,54%, số người xem trực tiếp lần đầu vượt mốc 6 triệu lượt; mùa giải này, sau khi 27 vòng đấu đầu tiên của giải Super League chưa thi đấu hết, lượng khán giả đến sân đã phá vỡ kỷ lục của mùa giải 2025.

Bóng đá chuyên nghiệp bắt đầu thịnh vượng, cạnh tranh trở nên gay gắt, hoàn cảnh của Hải Ngưu cũng trở nên gian nan; dù đã dốc toàn lực trụ lại giải Super League suốt 4 năm, nhưng cuối cùng vẫn phải chấp nhận rớt hạng. Sự kiên trì của Kiều Vỹ Quang với bóng đá giành được đủ sự tôn trọng, nhưng câu lạc bộ với thực lực kinh tế không quá hùng hậu này, giữa làn sóng lớn của bóng đá chuyên nghiệp giải Super League, tựa như một chiếc thuyền con, trôi nổi giữa những thăng trầm, chứng kiến sự đổi thay lịch sử của bóng đá chuyên nghiệp Trung Quốc.

Năm 2023, Thanh Đảo Hải Ngưu tuy cũng phải đua trụ hạng, nhưng tình hình tổng thể khi đó vẫn khá tốt: Thành phố Thanh Đảo có khoản hỗ trợ tài chính 20 triệu nhân dân tệ; sau khi câu lạc bộ chuyển sân nhà về Sân vận động Thanh Đảo Thanh Xuân, lượng khán giả rất đông, thu nhập ròng từ tiền vé vượt 10 triệu nhân dân tệ. Khi đó, tổng giám đốc Trương Đông hồi tưởng lại cảnh trong buổi họp mặt thường niên của hội cổ động viên: "Trước đây (thời còn ở giải hạng Nhì), buổi họp mặt chỉ có hai ba mươi người, tìm một quán bia là có thể tổ chức; còn bây giờ, buổi họp mặt cổ động viên phải đặt cả phòng tiệc của khách sạn."

Dù vậy, vào cuối năm 2023, Kiều Vỹ Quang vẫn bình tĩnh phát biểu: "Đa dạng hóa cổ phần, thái độ của chúng tôi luôn cởi mở; nếu Thanh Đảo Hải Ngưu chỉ dựa vào tập đoàn Trung Năng, tương lai có lẽ vẫn mãi chìm nổi; chỉ khi tất cả các bên cùng chung sức, bóng đá của thành phố bóng đá Thanh Đảo mới ngày càng tốt đẹp hơn." Khi đó, Kiều Vỹ Quang đã nghĩ đến nhiều phương án: Doanh nghiệp nhà nước tham gia cải cách hỗn hợp, mô hình quỹ để tìm kiếm sự ổn định, v.v.

Nhưng tất cả những điều đó đã không thành hiện thực trong năm 2024; thêm một năm trôi qua, mọi thứ vẫn không thay đổi. Cuối năm 2024, dù Hải Ngưu đã lọt vào danh sách đầu tiên các câu lạc bộ hoàn thành thanh toán, nhưng nguyện vọng tìm kiếm cải cách cổ phần của Kiều Vỹ Quang càng trở nên cấp thiết hơn; khi đó, quận Thành Dương cam kết theo chính sách của thành phố Thanh Đảo sẽ hỗ trợ cho Hải Ngưu một khoản tương đương, nhưng đáng tiếc là vào năm 2025, do gánh nặng tài chính, quận Thành Dương đã không thực hiện được cam kết, Hải Ngưu rơi vào tình trạng nợ lương khá nghiêm trọng; trong thời điểm quan trọng nhất để trụ hạng, các ngoại binh thậm chí đã rời đội sớm. Dù cuối cùng đội bóng dưới sự dẫn dắt của Lý Tiêu Bằng đã vất vả trụ hạng thành công, nhưng khó khăn không cần nói cũng rõ. Cuối năm 2025, Hải Ngưu không lọt vào danh sách đầu tiên hoàn thành thanh toán; may thay, nhờ sự nỗ lực của các bên, câu lạc bộ cuối cùng đã vào được danh sách thứ hai và được cấp phép.

Khi đó, Thanh Đảo Tây Hải An cũng phải đối mặt với áp lực kinh tế khá lớn, nhưng so ra, sự hỗ trợ từ khu vực mới Tây Hải An Thanh Đảo dành cho Câu lạc bộ bóng đá Thanh Đảo Tây Hải An vững chắc hơn; khoản hỗ trợ tài chính tương đương với mức của thành phố có thể được thực hiện, cộng thêm sự hỗ trợ từ việc thu hút đầu tư, dù Thanh Đảo Tây Hải An cũng gặp khó khăn, nhưng nền tảng kinh tế rõ ràng vững vàng hơn. Rủi ro của Thanh Đảo Tây Hải An nằm ở chỗ, họ không thể như Đại Liên Anh Bác và Trùng Khánh Đồng Lương Long, nâng cao thu nhập của câu lạc bộ nhờ nguồn thu dồi dào từ tiền vé và kinh tế ngày thi đấu.

Cuối năm 2025, sau khi trụ hạng thành công, Hải Ngưu thực ra rất có sức hút; một số tỉnh, thành phố không có đội bóng giải Super League đã tìm cách đưa câu lạc bộ cấp cao nhất này về địa phương họ, nhưng Kiều Vỹ Quang, người đã kiên trì suốt 21 năm, vẫn hy vọng có thể hoàn thành cải cách cổ phần câu lạc bộ ngay tại Thanh Đảo, và đã không chấp nhận cành ô liu từ bên ngoài tỉnh. Chỉ có điều, thêm một năm kiên trì nữa vẫn không đổi lấy được thành công trong cải cách cổ phần, mà cuối cùng lại phải nhận kết cục rớt hạng.

Có lẽ, sau trận đấu vòng 27 giải Super League 2026 với Bắc Kinh Quốc An, vẻ mặt bình thản của các cầu thủ Hải Ngưu, phần lớn bắt nguồn từ việc họ đã sớm mất đi niềm tin.

Giải Super League mùa này vẫn còn 3 trận đấu phải thi đấu; vào thời điểm hiện tại, Thanh Đảo Hải Ngưu có lẽ vẫn chưa thể xác định hoàn toàn rõ hướng phát triển trong tương lai, nhưng nhìn chung, việc từ giải Super League rớt xuống giải hạng Nhất, ít nhất cũng giúp Hải Ngưu mở rộng không gian sinh tồn của mình.

Nếu Hải Ngưu tiếp tục chinh chiến ở giải Super League, trong điều kiện không có cải cách cổ phần thực chất, kết cục không khó để dự đoán: Khoản nợ của câu lạc bộ có khả năng sẽ tiếp tục phình to, tình hình khó kiểm soát hơn; khi đó, họ sẽ không chỉ phải đối mặt với rủi ro rớt hạng, mà rủi ro sinh tồn cũng sẽ tăng vọt.

Theo mức đầu tư hiện tại của ba giải đấu chuyên nghiệp Trung Quốc, mức đầu tư tối thiểu của giải Super League là khoảng 100 triệu nhân dân tệ, nếu nén ở mức tối đa cũng khó có thể thấp hơn 80 triệu nhân dân tệ. Vận hành câu lạc bộ với mức vốn tối thiểu, trừ khi đội bóng có sự quản lý ổn định, huấn luyện viên xuất sắc và các ngoại binh ra sân đều đặn, nếu không thì nguy cơ rớt hạng không hề nhỏ. Nhưng ở giải hạng Nhất, nếu có sự hỗ trợ về sân vận động và an ninh, thực hiện mô hình đào tạo trẻ liên kết, và sử dụng vốn một cách hiệu quả, chẳng hạn mượn các cầu thủ trẻ từ câu lạc bộ lớn để giảm chi phí đầu tư, thì với 20 triệu đến 30 triệu nhân dân tệ có thể đạt được sự tồn tại tương đối ổn định. Tuy nhiên, hiện tại sự cạnh tranh ở giải hạng Nhất cũng ngày càng gay gắt, đặc biệt là việc quy định 2,5 suất rớt hạng đã làm tăng thêm độ khó cho việc tồn tại của các câu lạc bộ.

Nhưng dù thế nào đi nữa, khoảng cách về vốn giữa giải Super League và giải hạng Nhất là khá rõ rệt; sau khi rớt xuống giải hạng Nhất, thành phố Thanh Đảo hằng năm vẫn có thể hỗ trợ 10 triệu nhân dân tệ cho Hải Ngưu; nếu có thêm một khoản tài trợ hoặc sự hỗ trợ về sân vận động và an ninh ở mức nhất định, thì áp lực truyền máu từ tập đoàn Trung Năng sẽ không quá lớn. Từ góc độ này, sau khi rớt hạng, Hải Ngưu thực sự có thể đạt được mục tiêu "lùi một bước trời cao biển rộng".

Nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Một mặt, về gánh nặng lịch sử của câu lạc bộ: vì rớt hạng, trong năm 2026 Hải Ngưu chỉ có thể nhận được khoản hỗ trợ tài chính cơ bản 15 triệu nhân dân tệ từ thành phố Thanh Đảo, còn khoản hỗ trợ thưởng 5 triệu nhân dân tệ cho việc trụ hạng sẽ không thể nhận được; Hải Ngưu vẫn cần phải giải quyết các khoản nợ lịch sử bao gồm cả tiền lương bị nợ.

Mặt khác, kế hoạch phát triển tương lai của Câu lạc bộ bóng đá Thanh Đảo Hải Ngưu cũng cần được làm rõ: Về mục tiêu thành tích, cần xác định rõ là ổn định ở giải hạng Nhất, hay kiên trì thăng hạng lên giải Super League để đạt được cục diện "một thành phố, hai đội Super League"; ở khía cạnh cải cách cổ phần, là sau khi cung cấp hỗ trợ tài chính định lượng sẽ trao cho thị trường, để thị trường quyết định sự tồn vong tương lai của câu lạc bộ bóng đá Hải Ngưu, hay là can thiệp sâu hơn và thực hiện cải cách cổ phần; kể cả Kiều Vỹ Quang và tập đoàn Trung Năng cũng cần phải xem xét sâu sắc lại quá trình phát triển của câu lạc bộ, và suy ngẫm kỹ lưỡng về sự phát triển tương lai của câu lạc bộ. Trên thực tế, kế hoạch liên quan còn bao gồm cả bố cục tổng thể của bóng đá chuyên nghiệp Thanh Đảo, bao gồm việc làm thế nào để bóng đá chuyên nghiệp và hệ thống đào tạo trẻ phát triển phối hợp cùng nhau.

Những kế hoạch khác nhau, đương nhiên sẽ dẫn đến những hướng phát triển khác nhau; đây cũng chính là vấn đề mà Thanh Đảo Hải Ngưu và bóng đá Thanh Đảo cần suy ngẫm sâu sắc trong mùa đông năm nay.