“Quy tắc việt vị mới của Wenger” lại bị hoãn, cuộc tranh luận về logic cơ bản của bóng đá

Tác giả/Han Bing Ngày 20 tháng 1, tại cuộc họp thường niên của Hội đồng Bóng đá Quốc tế (IFAB) ở London, quyết định tiếp tục hoãn áp dụng quy tắc việt vị mới do Wenger đề xuất. Năm 2020, Giám đốc phát triển bóng đá toàn cầu của FIFA, Wenger, đã đưa ra quy tắc việt vị mới, gây tranh cãi rộng rãi trong làng bóng đá thế giới suốt 6 năm qua, do nhiều phản đối nên chưa thể thực hiện. Giới bóng đá chính thống cho rằng quy tắc này quá cấp tiến.

Tuy nhiên, theo FIFA, quy tắc mới là một cuộc cải cách “toàn diện” cho bóng đá, nhằm cạnh tranh với các môn thể thao và giải trí khác về nguồn nhân lực và thương mại. Hiện quy tắc việt vị mới chưa bị loại bỏ mà đang được thử nghiệm tại giải Super League Canada, và nhiều khả năng FIFA sẽ tiếp tục vận động các bên chấp nhận áp dụng quy tắc này trong tương lai.

Quy tắc việt vị mới do Wenger đề xuất có nguyên tắc cốt lõi là “tách biệt tầm nhìn” giữa cầu thủ tấn công và phòng ngự, được truyền thông phương Tây gọi là quy tắc “Khoảng sáng (Daylight)”. Nghĩa là chỉ khi phần cơ thể có thể ghi bàn của cầu thủ tấn công hoàn toàn vượt qua cầu thủ phòng ngự đứng thứ hai tính từ cuối về phía khung thành, tạo ra sự tách biệt rõ ràng về mặt thị giác thì mới được tính không việt vị. Ngược lại, quy tắc hiện hành tính việt vị khi phần cơ thể có thể ghi bàn của cầu thủ tấn công gần khung thành hơn cầu thủ phòng ngự đứng thứ hai.

Quy tắc việt vị là một trong những quy tắc nền tảng của bóng đá hiện đại, kể từ khi thành lập năm 1863, chỉ có hai lần điều chỉnh lớn vào các năm 1925 và 1990. Quy tắc việt vị hiếm khi thay đổi lớn vì nó là nền tảng cho hệ thống chiến thuật và cách chơi bóng đá hiện đại. Lần sửa đổi lớn gần đây nhất vào năm 1990 xuất phát từ World Cup quá thận trọng năm đó. Hội đồng bóng đá quốc tế đã thay đổi quy tắc, theo đó phần cơ thể có thể ghi bàn của cầu thủ tấn công song song với cầu thủ phòng ngự thứ hai thì không bị việt vị, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tấn công.

Từ năm 1990 đến nay, quy tắc việt vị hiện hành đã trở nên quen thuộc với mọi người làm bóng đá và người hâm mộ, thậm chí nó đã là một phần của trận đấu. Tuy nhiên, trong hơn 30 năm qua, xã hội loài người và bóng đá đã trải qua những thay đổi lớn, vậy liệu quy tắc việt vị hiện tại có thể được sửa đổi để thích ứng hoặc dẫn dắt các biến đổi trong bóng đá? Quy tắc việt vị mới của Wenger chính là đề xuất dựa trên tư duy này của Chủ tịch FIFA Infantino.

Trong 7 vòng cuối mùa giải 2021/22 và toàn bộ mùa giải 2022/23 của giải U18 Ý, quy tắc việt vị của Wenger đã được thử nghiệm, phản hồi tổng thể tích cực, số bàn thắng trung bình mỗi trận tăng từ 3,58 lên 3,94. Báo cáo của Liên đoàn bóng đá Ý cho thấy quy tắc mới giúp tăng tính hấp dẫn của trận đấu: người tham gia cảm nhận rõ ràng số bàn thắng và cơ hội ghi bàn tăng, phong cách chơi không thay đổi nhiều. Tuy nhiên, mẫu thử quá nhỏ, để quy tắc mới được áp dụng cần phải được IFAB phê duyệt.

IFAB là tổ chức đặt ra quy tắc bóng đá thế giới, gồm FIFA và 4 liên đoàn bóng đá của Anh (Anh, Scotland, Wales, Bắc Ireland). FIFA có 4 phiếu, mỗi liên đoàn Anh có 1 phiếu, mọi quy tắc mới hoặc thay đổi đều cần ít nhất 6 phiếu đồng ý. FIFA ủng hộ mạnh mẽ Wenger, nhưng 4 liên đoàn Anh nổi tiếng bảo thủ, hiếm khi thay đổi quy tắc đã định sẵn.

Theo dữ liệu của IFAB, nếu áp dụng quy tắc việt vị mới của Wenger, 11 bàn thắng bị thổi việt vị ở Premier League mùa này sẽ được công nhận hợp lệ. Tuy nhiên, các huấn luyện viên và cầu thủ hiện tại như Fabregas, Courtois cho rằng quy tắc của Wenger quá cấp tiến, có thể phản tác dụng, khiến đội phòng ngự thường xuyên lùi sâu để tránh bị thổi việt vị. Nhưng thực tế, phòng ngự thấp cũng dễ dẫn đến thủng lưới. Các huấn luyện viên giải U18 Ý cũng không thay đổi chiến thuật hiện có vì quy tắc việt vị mới của Wenger.

Hai bên đều có lý lẽ riêng, chưa thể quyết định, IFAB vẫn chọn “chờ thêm một thời gian”.

Sự thận trọng của IFAB không phải không có lý do. Trước đây, bóng đá từng có nhiều quy tắc mới được áp dụng vội vàng nhưng kết quả tệ, ví dụ như năm 2000 quy định “hành vi phản đối sẽ khiến quả đá phạt đền được dời lên 10 yard”, hay năm 2017 quy định đá luân lưu theo thứ tự ABBA, đều bị loại bỏ vì không hiệu quả.

Dù hoãn quy tắc “việt vị mới”, IFAB cũng đề xuất các sửa đổi khác có lợi cho tấn công và tăng thời gian thi đấu thực tế. Ví dụ, cầu thủ phải rời sân 30 giây khi được điều trị, thủ môn được thay ra bởi một cầu thủ khác trong 30 giây khi chữa trị. Quyền hạn VAR cũng được mở rộng, bao gồm xem xét tất cả các quả phạt góc thay vì chỉ những quả dẫn đến bàn thắng, và can thiệp vào thẻ vàng thứ hai khiến cầu thủ bị đuổi khỏi sân.

Nhiều điều chỉnh nhỏ trong các quy tắc của Hội đồng bóng đá quốc tế sẽ được bỏ phiếu thông qua tại đại hội thường niên ngày 28 tháng 2. Nhưng quy tắc việt vị của Wenger bị bác bỏ đồng nghĩa với việc nỗ lực của FIFA trong việc thu hút giới trẻ qua tính hấp dẫn của bóng đá gặp thất bại lớn.

Ý nghĩa của điều này là gì?

Quy tắc việt vị, như logic cơ bản của bóng đá, quyết định sự ra đời và áp dụng của nhiều chiến thuật. Quy tắc mới của Wenger có lợi cho đội tấn công có tổ chức, giúp họ dễ dàng tạo ra không gian và tầng lớp tấn công theo kế hoạch. Về mặt logic, có thể giúp bóng đá trở nên dễ ghi bàn hơn, từ đó nâng cao tính hấp dẫn của trận đấu; đồng thời, quy tắc này cũng hạn chế các chiến thuật “phản việt vị” hay “áp sát cao”.

Tất nhiên, dưới bất kỳ quy tắc nào, cả hai bên tấn công và phòng ngự đều sẽ phát triển các phương án ứng phó riêng, các chiến thuật và chiến lược mới phù hợp với quy tắc sẽ xuất hiện. Nếu quy tắc mới được áp dụng, thật khó dự đoán chính xác sự thay đổi nào sẽ xảy ra với sự phát triển của bóng đá.

Tuy nhiên, một nguyên tắc rõ ràng là FIFA mong muốn bóng đá trở nên kịch tính hơn, trực tiếp hơn và dễ ghi bàn hơn.

Infantino nhiều lần công khai ủng hộ Wenger, hy vọng cải cách quy tắc việt vị sẽ tăng số bàn thắng, nâng cao tính hấp dẫn và sự kịch tính của trận đấu, từ đó thu hút nhiều người trẻ hơn tham gia bóng đá. Về điều này, Infantino và FIFA rất lo ngại.

Theo khảo sát của truyền thông Đức năm ngoái, các quốc gia bóng đá lớn ở châu Âu đang gặp khó khăn với sự trì trệ hoặc giảm sút số lượng cầu thủ trẻ. Ở Anh, số người chơi bóng từ 16-24 tuổi giảm 27% trong giai đoạn 2015-2023; tại Đức, gần 6000 đội bóng nam U17 và U19 đã biến mất trong 19 năm qua. Sự phát triển của mạng xã hội là một trong những nguyên nhân khiến giới trẻ từ bỏ bóng đá. Truyền thông Đức cho rằng sự khác biệt về thời đại trong cách giải trí và lối sống giữa thế hệ trẻ hiện nay và thế hệ trước là nguyên nhân chính. Các hình thức giải trí nhanh, đơn giản và tiêu dùng lan rộng vào lĩnh vực bóng đá trẻ, trái ngược với tính chất đào tạo lâu dài, kết quả không thể đoán trước và tỷ lệ loại cao của bóng đá.

Để cạnh tranh với mạng xã hội và sản phẩm giải trí kỹ thuật số thu hút giới trẻ, bóng đá cần có sự đổi mới về logic cơ bản: nhiều bàn thắng hơn, tốc độ nhanh hơn, nhiều yếu tố bất ngờ hơn… Trong nghĩa đó, quy tắc việt vị của Wenger có thể quá cấp tiến, nhưng mục đích là để cứu vãn môn thể thao này. Rõ ràng phe bảo thủ hiện chưa thực sự đồng thuận với quan điểm của Infantino và Wenger.