TA: Nền tảng dự đoán hợp tác với James có thể không vi phạm NBA, nhưng lại đặt ra loạt câu hỏi đáng ngại

Theo giờ Bắc Kinh ngày 5/10, tờ The Athletic (TA) nổi tiếng của Mỹ viết về James, tiêu đề là việc James hợp tác với Polymarket có thể không vi phạm quy định NBA, nhưng lại gợi ra loạt câu hỏi đáng lo ngại. Cụ thể như sau —

Chỉ trong vài tuần ngắn ngủi, NBA đã kể hai câu chuyện xoay quanh tiền bạc. Tách riêng ra, mỗi chuyện đều hợp tình hợp lý. Nhưng đặt cạnh nhau để so sánh,liên minh giống như một ngôi nhà: cửa trước khóa chặt, nhưng bức tường phía sau lại chẳng tồn tại.

Câu chuyện thứ nhất liên quan đến hình phạt. Liên minh tung ra đòn trừng phạt gần như sấm sét với Los Angeles Clippers: phạt 30 triệu USD, tịch thu 5 lượt chọn vòng một, hai quan chức cấp cao của đội cùng chủ sở hữu Ballmer bị cấm hoạt động, trong đó Ballmer bị cấm lên tới một năm. Cuộc điều tra xác định, Clippers đã thông qua nhiều công ty có quan hệ làm ăn với đội để sắp xếp thu nhập ngoài sân đấu cho Leonard. Thực chất đây là mượn danh nghề tay trái để né trần lương. NBA qua đó cho tất cả thấy rõ, một khi sự việc bại lộ, cái giá phải trả nặng đến nhường nào.

Câu chuyện thứ hai, lại liên quan đến cơ hội kinh doanh. James ký hợp đồng đại diện với nền tảng dự đoán Polymarket, có báo cáo cho rằng hợp đồng này trị giá lên tới 15 triệu USD mỗi năm. Mùa này, tiền lương anh thi đấu là 3,9 triệu USD. Một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng rổ, kiếm tiền từ việc quảng bá thị trường dự đoán gần gấp bốn lần lương thi đấu. Cần nói rõ,hiện chưa có bằng chứng cho thấy đội 76ers tham gia vào thỏa thuận hợp tác với Polymarket này, cũng không có bằng chứng cho thấy hợp đồng đó vi phạm quy định của liên minh. James chỉ là người đại diện thương hiệu, không phải nhà đầu tư; nội dung quảng bá của anh chủ yếu xoay quanh bóng bầu dục, không liên quan đến thị trường giao dịch của NBA. Đây không phải là “sự kiện Leonard 2.0”.

Nhưng chính điều đó mới khiến chúng ta phải cảnh giác.

Vụ Clippers phơi bày vấn đề rất trực diện: đội bóng có thể lách trần lương, ngầm trả thêm cho cầu thủ. Còn bản hợp đồng đại diện của James lại dẫn đến một vấn đề phức tạp hơn nhiều — trong sự việc kiểu này không có một nhân vật phản diện duy nhất, cũng không tồn tại hình thức xử phạt đơn giản dứt khoát. Khi khối kinh doanh phát sinh xung quanh các cầu thủ NBA trở nên lớn hơn, nhiều vốn hơn, và đan xen sâu với môn thể thao này, vượt xa phạm vi mà hệ thống lương bổng mà liên minh xây dựng suốt nhiều thập kỷ có thể gánh chịu, thì điều gì sẽ xảy ra?

NBA có thể kiểm soát lương của cầu thủ, nhưng không thể kiểm soát toàn bộ thu nhập ngoài sân đấu. Khi khoản tiền đó đến từ nền tảng dự đoán, mâu thuẫn càng trở nên chói mắt. Tổng chưởng lý bang New York, bà Letitia, tuần trước đã kiện Polymarket, cáo buộc công ty này vận hành hoạt động cờ bạc bất hợp pháp. Hồi đầu năm nay, bang New York cũng kiện nền tảng tương tự là Kalshi.

James không chỉ đứng về một thương hiệu có liên quan đến thể thao. Mùa hè năm nay, chính anh đã trở thành đối tượng giao dịch trên chính thị trường này. Tổng giá trị hợp đồng xoay quanh câu hỏi “mùa sau James sẽ khoác áo đội nào” vượt quá 270 triệu USD, riêng nền tảng Polymarket đã đạt 45 triệu USD. Còn James, người biết rõ nhất mình sẽ đi đâu, giờ đây lại nhận tiền đại diện từ nền tảng hàng đầu trong ngành này.

Dù không có bằng chứng cho thấy James thao túng thị trường, vấn đề cốt lõi vẫn còn đó:hệ sinh thái kinh doanh mà thể thao chuyên nghiệp dựng lên có tốc độ nảy sinh xung đột lợi ích nhanh hơn nhiều so với tốc độ liên minh ban hành quy định để ràng buộc.

Nhìn lại Antetokounmpo, anh trở thành cổ đông của Kalshi hồi đầu năm nay. Có tin đồn trước thời điểm chuyển nhượng, tổng số tiền đặt cược trên thị trường về đội tiếp theo của anh khoảng 25 triệu USD. Liên minh cho phép cầu thủ nắm giữ cổ phần tại các công ty dự đoán và cá cược, ủy viên Adam Silver gọi giới hạn là 1%. Cũng không có bằng chứng nào cho thấy Antetokounmpo có hành vi sai trái.

Nhưng sẽ đến lúc chúng ta phải đặt câu hỏi: sau khi liên tục lặp lại câu “chưa có bằng chứng cho thấy đương sự có hành vi sai phạm”, liệu chúng ta có nên thừa nhận rằng gốc rễ vấn đề có lẽ nằm ở cấu trúc hệ thống, chứ không phải ở bản thân các đương sự?

NBA ôm lấy ngành cá cược, bởi vì nguồn tiền này quá hấp dẫn, khó có thể từ chối, còn các cầu thủ phần lớn phải gánh chịu những hậu quả đi kèm. Nhẹ nhất thì chỉ là cảnh người hâm mộ cãi vã vì thua kèo xiên; nghiêm trọng hơn thì biến thành mạng lưới bạo lực cay độc. Giờ đây, một bộ phận vận động viên lại nhận thù lao từ chính các nền tảng cá cược kiểu này. Ngôi sao Spurs là Wembanyama đã nói rõ, anh tuyệt đối không trở thành một phần trong số đó.

“Tôi sẽ không bao giờ làm chuyện đó,” anh nói, “thành thật mà nói, nhìn thấy một số cầu thủ đi quảng bá cho các nền tảng này, tôi thấy buồn.”

Điều này có vẻ giống với việc thương hiệu giày thể thao ký hợp đồng với cầu thủ để bán giày. Khác biệt ở chỗ, trên nền tảng Nike không có hàng triệu USD đặt cược “mùa tới LeBron có mang giày Nike ở Philadelphia hay không”. Còn các nền tảng dự đoán, đang buộc ngành thể thao phải đối mặt với sự khác biệt bản chất này. Trong môi trường kinh doanh hoàn toàn mới này, thông tin chính là tiền tệ. Chấn thương có giá trị, yêu cầu chuyển nhượng là một tài sản — đàm phán hợp đồng, thay đổi đội hình, suy nghĩ riêng tư của cầu thủ về việc giải nghệ, tất cả đều là tài sản. Người nắm giữ loại thông tin nội gián này, nếu càng ràng buộc tài chính sâu với các công ty vận hành những thị trường giao dịch này, thì toàn bộ thỏa thuận kinh doanh càng đáng lo ngại.

Tranh cãi cốt lõi của vụ Clippers là thu nhập đại diện của Leonard rốt cuộc là hợp tác thương mại độc lập, hay là tiền lương bóng rổ ngụy trang thành đại diện. Và ranh giới này, ngày càng trở nên mơ hồ.

Cầu thủ nắm cổ phần doanh nghiệp, chủ sở hữu đội bóng nắm mảng kinh doanh khổng lồ; nhà tài trợ đồng thời làm ăn với cả đội lẫn cầu thủ; các thị trường dự đoán trả phí ký hợp đồng với cầu thủ và hợp tác với giải đấu. Bức tường từng ngăn cách lương bóng rổ với thu nhập thương mại bên ngoài đang từng viên gạch từng viên gạch sụp đổ, mà chẳng ai có bản thiết kế để xây lại.

Đây chính là lý do vụ xử phạt Leonard có tầm ảnh hưởng vượt xa Los Angeles. Hệ thống trần lương tồn tại dựa trên tiền đề rằng 50 triệu USD đại diện cho 50 triệu USD. Nếu một đội bóng có thể nói với cầu thủ: “Chúng tôi trả anh 40 triệu, đừng lo, đối tác của chúng tôi sẽ lo thêm 20 triệu cho anh”, thì trần lương chỉ còn là tờ giấy vô nghĩa, chỉ là một lời khuyên. Nếu Clippers thực sự làm vậy, liên minh không còn lựa chọn nào khác ngoài tung đòn nặng tay.

Thu nhập thương mại hợp pháp ngoài sân đấu lại đặt ra một vấn đề khác. Polymarket sẵn sàng trả 15 triệu USD cho LeBron làm tiền đại diện, có lẽ vì thực sự anh có giá trị thương mại như vậy. Hai mươi năm qua, các tập đoàn không tiếc tiền chỉ để mượn danh tiếng của anh. Vậy thì, tiền đại diện thật sự kết thúc ở đâu, và khoản lương ngầm liên quan đến bóng rổ bắt đầu từ điểm nào? Các thị trường dự đoán khiến vấn đề này càng trở nên phức tạp — bởi vì chính những nền tảng này giao dịch các sự kiện diễn ra trong thế giới thể thao mà LeBron đang sống.

Từ lâu, nỗi sợ lớn nhất của liên minh là có người trả tiền để mua chuộc cầu thủ đá ghế. Thế nhưng nền kinh tế thể thao hiện đại đã sản sinh ra vấn đề mới mơ hồ hơn nhiều: cầu thủ có thể hợp pháp kiếm tiền từ các nền tảng cá cược, còn các nền tảng này thì kiếm tiền nhờ công chúng đặt cược vào màn trình diễn của cầu thủ. Quyền lợi tài chính của các ông chủ đội bóng đã vượt xa phạm vi sân đấu. Hầu như tất cả những người có liên quan đều nắm trong tay thông tin đủ sức khuấy đảo thị trường.

NBA đã xây dựng một hệ thống cực kỳ tinh vi để giới hạn số tiền cầu thủ nhận được khi thi đấu. Clippers vừa cảm nhận được ý chí bảo vệ hệ thống đó của liên minh mạnh đến mức nào.

Còn việc James hợp tác với Polymarket báo hiệu: trận chiến bảo vệ trần lương này sẽ sớm bị xem là tầm nhìn hẹp.

Quy mô dòng tiền bên ngoài sân đấu đã lớn đến mức không thể phớt lờ, và khoản tiền đó càng gần với những người cầm cân nảy mực trong giới, thì ranh giới giữa thu nhập thi đấu và thu nhập thương mại bên ngoài càng khó phân định.