Bốn hệ thống đào tạo tinh hoa của Quảng Châu – chắc chắn có một hệ thống dành cho bạn.

Tác giả: Nam Nam. Đêm 24/9 tại Trùng Khánh, hậu vệ trái Vương Canh Duệ, mới tròn 18 tuổi chưa đầy 10 ngày, đã có đường chuyền quyết định giúp Vương Tử Minh ghi bàn vào lưới đội tuyển Maldives. Pha kiến tạo đó giúp Vương Canh Duệ trở thành tuyển thủ trẻ nhất trong lịch sử bóng đá nam Trung Quốc có kiến tạo. Ba tháng trước, chàng trai 17 tuổi xuất thân từ Học viện bóng đá Hằng Đại Quảng Châu lần đầu có tên trong danh sách tập trung đội tuyển quốc gia, lúc đó anh đang thi đấu tại CSL vì giấc mơ của câu lạc bộ Thanh Đảo Tây Hải Ngạn. Ở mùa giải 2026, Vương Canh Duệ hiện đã ra sân 23 trận tại CSL, trong đó 20 trận đá chính.

Bên cạnh cái tên Vương Canh Duệ, còn có một chi tiết thú vị. Buniya Minh, cũng lần đầu được gọi lên đội tuyển quốc gia giống Vương Canh Duệ, cùng xuất thân từ Học viện Hằng Đại; còn đàn anh Từ Bân từng sang Anh thi đấu chính là cầu thủ đầu tiên của Học viện Hằng Đại được gọi vào đội tuyển nam quốc gia Trung Quốc kể từ khi học viện thành lập. Thực tế, năm 2026, bóng đá Quảng Châu chứng kiến sự bùng nổ về số cầu thủ góp mặt trong các đội tuyển quốc gia nhiều lứa tuổi. Danh sách tập trung U19 đầu năm có bốn đơn vị đào tạo trẻ là Quảng Châu Báo, Quảng Châu Bồ Công Anh, Quảng Đông Minh Đồ và Học viện Hằng Đại; danh sách U17 có Tần Tử Ngưu của Hằng Đại, Vương Hạ Nghị của Quảng Châu Báo, Tôn Thần Hy của Minh Đồ; ngay cả tại trường THPT Bồi Chính Quảng Châu cũng có tới 7 cầu thủ từng được triệu tập lên đội tuyển.

Đây là một thời điểm có vẻ mâu thuẫn của bóng đá Quảng Châu: đội Quảng Châu và đội Quảng Châu Thành lần lượt rút khỏi giải chuyên nghiệp, thành phố tạm thời không có đội bóng ở giải hạng cao nhất, nhưng trên danh sách các đội tuyển quốc gia, mật độ “sản phẩm Quảng Châu” lại vượt xa trí tưởng tượng. Điều này không đến từ một học viện hay một câu lạc bộ làm đào tạo trẻ; nếu phân loại các cầu thủ quốc gia theo đơn vị chủ quản, chúng ta có thể thấy rõ bốn con đường đào tạo nhân tài đang vận hành song song ở Quảng Châu hiện nay.

Sau khi Học viện bóng đá Hằng Đại cải cách, chất lượng cầu thủ ưu tú vẫn không suy giảm; họ tiếp tục là một trong những nguồn cung cấp nổi bật nhất cho các đội tuyển quốc gia. Bên cạnh đó, đội trẻ của ba câu lạc bộ chuyên nghiệp là Quảng Châu Báo, Minh Đồ và Bồ Công Anh là sân chơi để các bạn trẻ bước vào bóng đá chuyên nghiệp. So với khối đào tạo trẻ chuyên nghiệp, khối đào tạo trẻ xã hội của bóng đá Quảng Châu chịu trách nhiệm mở rộng diện tuyển chọn: các cơ sở xã hội như Lightning Bear, Anh Hoa Tư Lực, trường bóng đá Cổ Quảng Minh là điểm chạm đầu tiên của phần lớn trẻ em với huấn luyện chuyên môn. Hệ thống đội tuyển ngành thể thao có thể xem là trung tâm kết nối của bóng đá Quảng Châu: trong khi các trung tâm đào tạo trẻ cấp quận được triển khai ở từng quận, đội trẻ lứa tuổi 2009/2010 của Liên đoàn bóng đá Quảng Châu đã có thể trực tiếp bổ sung cầu thủ cho đội một chuyên nghiệp. Ngược lại, khối đào tạo trẻ ngành giáo dục là nền tảng bảo đảm. Hiện Quảng Châu có 371 trường đặc sắc bóng đá học đường toàn quốc; các chính sách như “Lĩnh quân long” và liên thông “3+4” mở rộng lộ trình học vấn cho cầu thủ ưu tú đến tận bậc cử nhân.

Trước kia, bốn con đường nhân tài này mỗi nơi làm một kiểu, thậm chí tranh giành cùng một mầm tài năng. Còn hiện nay, hệ thống đào tạo trẻ Quảng Châu đã đạt được sự thống nhất trong khác biệt: bốn con đường được sắp xếp thành một vòng khép kín hoàn chỉnh, cùng hợp lực thu hút và bồi dưỡng nhân tài cho bóng đá Quảng Châu, liên tục cung cấp nguồn cầu thủ cho các đội tuyển thành phố, tỉnh, bóng đá chuyên nghiệp và cả các đội tuyển quốc gia.

Khi làn sóng bóng đá kim tiền rút đi, không ít người bên ngoài từng hoài nghi rằng Học viện Hằng Đại đã đầu tư rất lớn suốt 14 năm thì sẽ đổi lại điều gì. Vậy mà câu trả lời của Học viện Hằng Đại cụ thể hơn nhiều so với tưởng tượng. Học viện có tổng cộng 1.050 lượt người lên các đội tuyển quốc gia, 144 cựu học viên cùng thi đấu ở CSL, giải hạng Nhất và hạng Nhì trong một mùa giải; riêng năm 2025 có 210 lượt cầu thủ được gọi lên đội tuyển. Sau khi đội Quảng Châu rút khỏi làng bóng chuyên nghiệp, liên đoàn bóng đá Trung Quốc còn đặc cách mời Học viện Hằng Đại tham dự các giải đấu dành cho đội trẻ câu lạc bộ chuyên nghiệp. Không thể phủ nhận rằng một học viện không còn đội một chuyên nghiệp, nhờ có đào tạo trẻ làm gốc, mới có thể tiếp tục nằm trong hệ thống.

Từ Bân là ví dụ điển hình nhất. Năm 2014, Học viện Hằng Đại tuyển cậu bé người Hồ Nam này vào; năm 2018, học viện cử cậu sang phân hiệu Madrid. Chuyện sau đó ai cũng biết: Từ Bân trở thành đội trưởng của đội Á quân U23 châu Á, và tháng 1 năm nay gia nhập Wolves tại Ngoại hạng Anh. Tháng 9 vừa rồi, Vương Canh Duệ và Buniya Minh cùng được gọi lên đội tuyển nam Trung Quốc: người trước kiến tạo ngay trong trận ra mắt, người sau đã ghi 5 bàn cùng 3 kiến tạo tại CSL mùa này. Ngoài ra, thủ môn bắt chính Tần Tử Ngưu của đội Á quân U17 châu Á cũng đến từ Học viện Hằng Đại. Một học viện bóng đá đồng thời đưa cầu thủ lên đội tuyển quốc gia, Ngoại hạng Anh, CSL và đội tuyển trẻ quốc gia – sản lượng như thế hiện nay có thể nói là duy nhất trên cả nước.

Nếu Học viện Hằng Đại đại diện cho vinh quang của bóng đá Quảng Châu trong 10 năm qua, thì Quảng Đông Quảng Châu Báo, thành lập năm 2025, chính là lá cờ đầu mới của Quảng Châu trong hệ thống chuyên nghiệp. Đồng thời, họ cũng là nơi hội tụ mới của nguồn lực đào tạo trẻ. Cựu huấn luyện viên trưởng đội Quảng Châu, ông Salvador, người Tây Ban Nha, đảm nhận giám đốc đào tạo trẻ; trong đội bóng của huấn luyện viên nội địa Phùng Phong, tỷ lệ ra sân của cầu thủ do học viện đào tạo lên tới 32%, cao hơn hẳn mức trung bình của giải hạng Nhất Trung Quốc.

Tháng 6 năm nay, tuyển thủ U17 quốc gia Vương Hạ Nghị chính thức được đôn lên đội một. Thực ra, Vương Hạ Nghị khởi đầu từ bóng đá học đường ở quận Hoàng Phố, được ươm mầm tại Lightning Bear, trưởng thành từ đội trẻ lứa tuổi 2009/2010 của Liên đoàn bóng đá Quảng Châu, nay thi đấu tại giải hạng Nhất Trung Quốc. Chỉ một mình cậu đã đi trọn cả bốn con đường đào tạo của bóng đá Quảng Châu.

Nguồn tăng trưởng thực sự của bóng đá Quảng Châu đến từ sự trỗi dậy của các lực lượng xã hội, hay nói đúng hơn là sự nâng cấp về chiều kích. Đằng sau sự trỗi dậy đó là mối quan hệ hợp tác, cùng xây dựng giữa họ với liên đoàn bóng đá tỉnh và thành phố; và đây cũng chính là kênh để các tổ chức đào tạo trẻ xã hội trở thành “đối tác của hệ thống đào tạo trẻ”.

Câu chuyện của Quảng Đông Minh Đồ là câu chuyện trọn vẹn nhất. Năm 2019, Minh Đồ vẫn chỉ là một tổ chức đào tạo trẻ xã hội, kế hoạch của nhà đầu tư là hoàn tất chuyển đổi lên chuyên nghiệp trong 10 năm. Bước đầu tiên là cùng Liên đoàn bóng đá Quảng Đông xây dựng các đội trẻ, lấy đội hình Đội tuyển Toàn vận hội Quảng Đông làm nòng cốt để đá giải China Champions League. Năm 2024, Quảng Đông Minh Đồ thăng hạng lên giải hạng Nhì Trung Quốc; một năm sau, họ trụ hạng thành công. Năm 2026, Minh Đồ dời sân nhà về Sân vận động Nhân dân tỉnh Quảng Đông và đăng cai lễ khai mạc giải hạng Nhì. Được biết, mỗi năm Minh Đồ đầu tư gần 7 triệu nhân dân tệ cho đào tạo trẻ, tổng mức đầu tư đã vượt 30 triệu nhân dân tệ.

Sau khoản đầu tư lớn, Minh Đồ bắt đầu hái quả. Chung Văn Trạch và Chu Tín Vũ được gọi vào đội tuyển U19 quốc gia; Tôn Thần Hy 16 tuổi được đôn lên đội một trong hệ thống bóng đá chuyên nghiệp; tên các cầu thủ Minh Đồ cũng xuất hiện trong danh sách đội tuyển trẻ quốc gia nhiều lứa tuổi. Một tổ chức đào tạo trẻ xã hội đã dùng 7 năm để chuyển mình từ một lớp đào tạo thành câu lạc bộ chuyên nghiệp, rồi ngược lại trở thành một trong những nền tảng lớn của đào tạo trẻ Quảng Châu. Ở mô hình tương đối đơn nhất trước kia là “câu lạc bộ chuyên nghiệp tự làm đào tạo trẻ”, điều này gần như không thể xảy ra.

Anh Hoa Tư Lực lại đưa ra một hướng đi khác. Khi thành lập năm 2023, cổ đông lớn nhất của Anh Hoa Tư Lực là Tần Anh Thể Thao đến từ phía Bắc; triết lý thi đấu và huấn luyện được đội ngũ Hà Lan định hình thống nhất; An Hoa Thể Thao bản địa Quảng Châu từ lâu đã hợp tác với đội trẻ của liên đoàn thành phố. Sau khi câu lạc bộ ra đời, họ mời cựu huấn luyện viên trưởng U17 quốc gia Trung Quốc Kenichi Uemura làm giám đốc đào tạo trẻ. Vốn ngoài tỉnh, hệ thống Hà Lan, huấn luyện viên Nhật Bản và tổ chức Quảng Châu cùng tạo nên bức tranh kiến trúc của Anh Hoa Tư Lực.

Vậy vì sao dòng vốn ngoài tỉnh lại chịu đến Quảng Châu để đầu tư sâu vào đào tạo trẻ? Câu trả lời không phức tạp: ở đây có đủ lượng cầu thủ, có đầu ra là câu lạc bộ chuyên nghiệp, lại có sự thông suốt từ ngành giáo dục. Những yếu tố đó tạo thành hệ thống phát triển đào tạo trẻ của bóng đá Quảng Châu; hệ thống càng hoàn chỉnh, các lực lượng xã hội càng có thêm lý do tham gia.

Thực tế, Quảng Châu vẫn còn nhiều tổ chức đào tạo trẻ xã hội chưa tiến tới quy chế chuyên nghiệp, nhưng họ là những mạch máu nhỏ trong tấm lưới phát triển bóng đá Quảng Châu. Học viện Lightning Bear thành lập năm 2016, Vương Hạ Nghị thuộc khóa đầu tiên. Năm 2021, Lightning Bear ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Liên đoàn bóng đá Quảng Châu để cùng xây dựng đội dự bị cho đội tuyển thành phố. Năm 2026, học viện được gắn biển thành trung tâm đào tạo trẻ cấp quận của liên đoàn thành phố. Cùng lúc, các cơ sở đào tạo lâu năm như trường bóng đá Cổ Quảng Minh vẫn hoạt động. Giá trị của các tổ chức đào tạo trẻ xã hội không phải là trực tiếp sản sinh ra tuyển thủ quốc gia, mà là giúp việc tuyển chọn và bồi dưỡng nhân tài chạm tới từng góc phố Quảng Châu. Nếu không, sẽ không có câu chuyện của Vương Hạ Nghị.

Trong các tuyến đào tạo trẻ của bóng đá Quảng Châu, khối giáo dục nhìn có vẻ xa bóng đá chuyên nghiệp nhất, nhưng lại quyết định độ dày của hệ thống, vì tuyến này giải đáp câu hỏi đơn giản nhất: phụ huynh có dám để con mình đá bóng tiếp không?

Trước kia, bài toán này chỉ có hai đáp án: đá bóng hoặc đi học. Số học sinh cấp trung học cơ sở tham gia tập luyện bóng đá sụt giảm mạnh là bài toán chung của bóng đá học đường cả nước. Cách làm của Quảng Châu là biến bài toán lựa chọn thành một lộ trình có thể nhìn thấy. Năm 2024, Quảng Châu được chọn là khu vực thí điểm cải cách đào tạo nhân tài bóng đá trẻ toàn quốc, tìm kiếm cơ chế đào tạo liên thông tiểu học – trung học cơ sở – trung học phổ thông; năm 2025, các quận Việt Tú, Hải Châu xác định rõ bố cục “một mạch xuyên suốt”. Sở Giáo dục Quảng Châu vẽ ra lộ trình học tập rõ ràng: trẻ tập bóng ở tiểu học nào, lên trung học cơ sở nào, cấp trung học phổ thông do trường nào bảo lãnh, phụ huynh nhìn là hiểu. Khi tấm lộ trình rõ ràng được đặt ra trước mắt, nỗi lo của nhiều người tan đi. Năm 2025, kế hoạch “Lĩnh quân long” của Sở Giáo dục Quảng Châu được triển khai; trường Trực Tín trực thuộc thành phố và trường Bồi Chính trực thuộc quận Việt Tú trở thành hai trường “Lĩnh quân long”, lần lượt cho bóng đá nam và bóng đá nữ, lấy kết quả kiểm tra chuyên môn bóng đá làm tiêu chí tuyển sinh chính và tuyển sinh trên toàn quốc.

Tháng 4 năm nay, Trường Trung cấp Du lịch – Thương mại Quảng Châu được phê duyệt phối hợp với Học viện Thể dục Thể thao Quảng Châu triển khai chương trình liên thông “3+4” chuyên ngành bóng đá: ba năm đầu học tập, rèn luyện ở trường trung cấp; vượt qua kỳ kiểm tra chuyển tiếp sẽ được lên thẳng Học viện Bóng đá thuộc Học viện Thể dục Thể thao Quảng Châu học bốn năm cử nhân, tốt nghiệp nhận bằng cử nhân và học vị. Từ đó, Quảng Châu trở thành địa phương đầu tiên của tỉnh xây dựng hệ thống tuyển sinh cho nhân tài bóng đá trải dài từ tiểu học lên trung học cơ sở, trung học phổ thông và đại học. Huấn luyện viên trưởng đội nữ trường Bồi Chính, bà Trác Linh Hoa, là một trong những nhân chứng. Năm 2021, bà khởi đầu với 8 học viên do hiệu trưởng khi đó là Trương Chí Hồng tuyển về; còn hiện nay, trường Bồi Chính đã có 7 cầu thủ thuộc các đội tuyển quốc gia các cấp.

Cuối cùng, hãy nhìn lại Vương Hạ Nghị – chàng trai 17 tuổi đã đi qua từng con đường đào tạo trẻ của bóng đá Quảng Châu. Đây không phải phép màu của một cá nhân được thiết kế sẵn, mà là kết quả tự nhiên sau khi hệ thống đào tạo trẻ được xác lập. Sự tích hợp sâu sắc, nói cho cùng, là để mỗi con đường trong hệ thống đưa ra sự hỗ trợ thích hợp nhất cho đứa trẻ vào đúng thời điểm; còn sự cởi mở, thì phải nằm trên nền tảng hệ thống hoàn thiện mới có thể đạt được kết quả mong muốn.