Giải bóng đá các quốc gia châu Á cuối cùng cũng thành hình, vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á sẽ trở thành “giải phân hạng”?

Tác giả: Hàn Băng Ngày 4/10, ESPN bất ngờ đưa tin AFC sẽ gửi bản tóm tắt về thể thức, thời gian và phân hạng của Giải bóng đá các quốc gia châu Á (AFC Nations League) tới các liên đoàn thành viên vào ngày 6/10, đồng nghĩa giải đấu mới mà AFC đã đẩy mạnh từ hai năm trước cuối cùng đã đi vào giai đoạn triển khai. Hơn nữa, so với các giải đấu quốc gia của châu Âu, Bắc/Trung Mỹ và châu Phi (dù vẫn chưa chính thức vận hành), cuộc cải cách này của châu Á còn triệt để hơn. Giải đấu hoàn toàn mới này sẽ thay thế hoàn toàn vòng loại Asian Cup và vòng loại World Cup khu vực châu Á, đồng thời còn có một danh hiệu vô địch riêng. Với bóng đá châu Á, đây rõ ràng là một thay đổi mang tính đảo lộn; còn với đội tuyển Trung Quốc, nó có cả mặt lợi lẫn mặt hại.

Ngay từ tháng 11/2024, truyền thông châu Á đã rò rỉ thông tin AFC có ý định tung ra giải các quốc gia châu Á, nhưng thời điểm đó phản ứng khá im ắng. Dù vậy, ngày 21/12/2025, AFC vẫn chính thức tuyên bố sẽ ra mắt giải đấu này trong tương lai, với nỗ lực bền bỉ nhằm tăng cường cơ hội đối đầu giữa các liên đoàn thành viên và xây dựng “một phần của khuôn khổ các trận đấu quốc tế có tính kết cấu và bền vững hơn”. Những năm gần đây, FIFA liên tục can dự vào nội bộ AFC, lần lượt tổ chức FIFA Arab Cup và FIFA Southeast Asian Cup; ở mức độ nhất định, đây là yếu tố quan trọng khiến AFC đẩy nhanh việc cho ra đời giải các quốc gia châu Á.

Theo phương án thể thức mà ESPN tiết lộ, Giải bóng đá các quốc gia châu Á hoàn toàn mới sẽ chính thức khởi tranh vào tháng 9/2030. Giải được tổ chức hai năm một lần, bao phủ toàn bộ vòng loại Asian Cup và vòng loại World Cup khu vực châu Á. Khác với những đồn đoán mà truyền thông từng nêu trước đó, AFC không chia giải thành 4 hạng, mà sử dụng 3 hạng, sát hơn với vòng loại World Cup khu vực châu Á. Trong đó, hai hạng đầu mỗi hạng có 18 đội, hạng thứ ba có 11 đội. Ngoài ra, giải không chia khu vực như AFC Champions League, mà được tổ chức trên phạm vi toàn châu Á: các đội tham dự sẽ được phân nhóm và bốc thăm, lịch thi đấu do thuật toán quyết định.

Về chi tiết thể thức cũng có điểm khác biệt. Mùa 2030/31 của giải các quốc gia châu Á tương ứng với vòng loại Asian Cup; các đội ở hai hạng đầu sẽ lần lượt đá 3 trận sân nhà và 3 trận sân khách, thể thức nhiều khả năng là vòng Thụy Sĩ. Do đó, Asian Cup 2031 sẽ bị dời sang năm 2032, giống như EURO, Copa America, Cúp châu Phi, chuyển sang tổ chức vào các năm chẵn không trùng World Cup. Trong đó, 18 đội thuộc hạng đấu số 1 và 6 đội có thành tích tốt nhất ở hạng đấu số 2 sẽ giành quyền dự Asian Cup.

Mùa 2032/33 của giải các quốc gia châu Á tương ứng với vòng loại World Cup 2034. Các đội ở hai hạng đầu sẽ thi đấu tổng cộng 12 trận, gồm 6 trận sân nhà và 6 trận sân khách; 6 đội có tổng điểm cao nhất sẽ giành vé trực tiếp dự World Cup, còn 4 đội xếp từ hạng 7 đến hạng 10 sẽ vào play-off theo thể thức vòng tròn một lượt. Hai đội dẫn đầu play-off sẽ dự World Cup, đội thứ ba tham dự play-off liên lục địa. Về bản chất, thể thức này không khác gì vòng loại 18 đội của World Cup khu vực châu Á hiện tại, và nó chiếm trọn các đợt FIFA Days của mùa giải 2032/33.

Đồng thời, ESPN xác nhận giữa các hạng đấu của giải các quốc gia châu Á có thăng hạng và xuống hạng: hai đội đứng cuối ở hạng 1 và hạng 2 sẽ xuống hạng, hai đội đứng đầu ở hạng 2 và hạng 3 sẽ thăng hạng. Mỗi kỳ giải, 8 đội đứng đầu bảng xếp hạng sẽ đi tiếp; trước tiên đá tứ kết hai lượt sân nhà–sân khách, sau đó là vòng chung kết 4 đội theo thể thức tập trung thi đấu loại trực tiếp một trận, hoàn toàn giống thể thức UEFA Nations League. Điều đó có nghĩa là, ngoài Asian Cup, cứ hai năm châu Á lại có một nhà vô địch châu lục mới. Và vì giải các quốc gia châu Á bao phủ trọn vẹn vòng loại Asian Cup lẫn vòng loại World Cup khu vực châu Á, giá trị của giải cao hơn hẳn các giải đấu quốc gia ở những châu lục khác, vốn chỉ xác định một phần suất dự các giải châu lục và World Cup.

Việc AFC đẩy mạnh giải các quốc gia châu Á được xem là có lợi nhiều hơn hại đối với đội tuyển Trung Quốc. Với thứ hạng thực tế hiện tại của đội tuyển Trung Quốc ở châu Á, chen chân vào hạng đấu số 1 gồm 18 đội gần như không có trở ngại, nghĩa là họ sẽ có thêm nhiều cơ hội chạm trán với các đội bóng hàng đầu châu Á mỗi hai năm, từ đó nâng cao kinh nghiệm thực chiến. Trước đây, đội tuyển Trung Quốc chỉ có thể gặp những đối thủ mạnh nhất châu Á tại vòng chung kết Asian Cup hoặc vòng 18 đội của vòng loại World Cup. Giờ đây, với giải các quốc gia châu Á hai năm một lần, ít nhất giá trị các trận đấu quốc tế của đội tuyển Trung Quốc sẽ tăng vọt.

Đáng chú ý, để hoàn tất quá trình chuyển tiếp sang giải các quốc gia châu Á, AFC đề xuất tổ chức một “giải phân hạng” thử nghiệm trong mùa 2028/29. Nếu không có gì thay đổi, vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á vẫn sẽ áp dụng thể thức hiện hành: từ vòng 36 đội vào vòng 18 đội, vừa xác định các suất dự World Cup, đồng thời hoàn tất phân hạng cho giải các quốc gia châu Á mùa 2030/31. Tức là các đội lọt vào vòng 18 đội sẽ tự động trở thành đội hạng đấu số 1; các đội không vượt qua vòng 36 đội sẽ thuộc hạng đấu số 2; còn các đội không vào được vòng 36 đội sẽ nằm ở hạng đấu số 3.

Với đội tuyển Trung Quốc, việc cấp bách nhất là đá tốt vòng 36 đội và coi việc vào vòng 18 đội là mục tiêu bắt buộc. Bởi chuyện này không chỉ liên quan đến suất dự World Cup, mà còn quyết định đội tuyển Trung Quốc được xếp ở hạng nào tại giải các quốc gia châu Á đầu tiên. Nếu không vào được vòng 18 đội, khả năng lớn họ sẽ rơi xuống hạng đấu số 2; khi đó đội tuyển Trung Quốc phải cán đích trong top 2 của 18 đội mới có thể thăng lên hạng số 1, độ khó không nhỏ. Ngược lại, nếu vào được vòng 18 đội, họ chỉ cần tránh rơi vào hai vị trí cuối cùng của hạng đấu số 1 là không phải xuống hạng. Ở vòng 18 đội của vòng loại World Cup 2026, đội tuyển Trung Quốc xếp thứ 14, tuy vẫn khá nguy hiểm nhưng vẫn có sự chủ động nhất định để giữ suất ở hạng đấu số 1.

Nếu theo tiến độ như vòng loại World Cup 2026, vòng 36 đội khu vực châu Á nhiều khả năng sẽ khởi tranh vào đợt FIFA Days tháng 11/2027. Nghĩa là đội tuyển Trung Quốc chỉ có một năm để chuẩn bị cho vòng loại World Cup 2030 khu vực châu Á, đồng thời là giải phân hạng của giải các quốc gia châu Á. Trong khoảng thời gian đó, ngoài Asian Cup vào tháng 1 năm sau và các trận giao hữu được bố trí trước đó, vẫn còn ít nhất 5 đợt FIFA Days, tối đa 10 trận để thử nghiệm đội hình và kiểm tra cầu thủ. Liên đoàn bóng đá Trung Quốc và đội tuyển quốc gia cần sớm có phương án đối phó với cuộc cải cách toàn diện của AFC đối với bóng đá châu Á, tính kỹ từ bây giờ để không bị bất ngờ.